زۆرترین خوێنراو
وتاره‌کانی تری نوسه‌ر
23/04/2015
ژن و پیاو له‌ هونه‌ری كاریكاتێردا
هه‌ندرێن خۆشناو

هه‌روه‌ك ئاشكرایه‌ هونه‌ری كاریكاتێر هونه‌رێكی كاریگه‌ر و زیندووه‌، و كاریگه‌ری خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ر هه‌موو بواره‌كانی ژیاندا جیا له‌ هونه‌ره‌كانی تر. یه‌ك له‌و بوارانه‌ش كه‌ كاریكاتێر كاریگه‌ری خۆی هه‌یه‌ له‌سه‌ری بواری كۆمه‌لاَیه‌تیه‌، به‌تایبه‌تیش له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاودا.

هونه‌ری كاریكاتێر په‌یوه‌ندیه‌كی یه‌كجار زۆری هه‌یه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاودا، روخساره‌كانی په‌یوه‌ندی ژن به‌ پیاوه‌وه‌ راگیرده‌كات، له‌ رووی توندوتۆڵی و راكێشان به‌لای یه‌كتریدا و ده‌سه‌لاَتداریه‌تی و خۆسه‌پاندن و چاودێری كردن و سه‌رداری كردن و هه‌روه‌ها  ملكه‌چی و خۆبه‌ده‌سته‌ودان له‌لایه‌ن هه‌ردوو ره‌گه‌زه‌وه‌.

چه‌ندین توێژینه‌وه‌ی زانستی ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی هونه‌ری كاریكاتێریان وه‌ده‌رخستووه‌ و سه‌لماندووه‌ له‌سه‌ر په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاوه‌وه‌، جا به‌ ئه‌رێنی یان نه‌رێنی بێت. كاتێ كه‌ بزانین له‌ رێگای ئه‌و هونه‌ره‌ زیندووه‌ كه‌ هونه‌ری كاریكاتێره‌، رۆژنامه‌گه‌ریی ده‌توانێت وێنه‌یه‌ك یان چه‌ند وێنه‌یه‌كی دیاریكراوی كۆمه‌لاَیه‌تی له‌ خه‌یاڵ و ئه‌ندێشه‌ی هه‌ردوو ره‌گه‌زدا بچه‌سپێنێت له‌ ئاینده‌دا.

زۆر جار بیستوومانه‌ كه‌وا وێنه‌یه‌ك كاریگه‌ریی زیاتره‌ له‌ نووسین، ئه‌وه‌شمان بیستووه‌ كه‌ وێنه‌یه‌ك جێشوێنی هه‌زاره‌ها ووشه‌ ده‌گرێته‌وه‌، نه‌خاسمه‌ ئه‌و وێنه‌یه‌ش تابلۆیه‌كی كاریكاتێریی بێت. كه‌ یه‌كێك له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی كورتی و چڕی له‌ مانا به‌خشینه‌، و توانج و ته‌شه‌ری گاڵته‌جاڕیی هاوشانی وێنه‌ كاریكاتێریه‌كه‌ و چه‌ندین هۆكاری تری سه‌رنجڕاكێش و كاریگه‌ریی ئه‌م هونه‌ره‌ له‌ هه‌موو جیهاندا وه‌ده‌رده‌خات، به‌ تایبه‌تی له‌نێو ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌ و گه‌لانه‌ی كه‌ حه‌زیان له‌ نوكته‌ و گاڵته‌جاڕی و ته‌نزه‌، ئه‌م هۆكارانه‌ش به‌كاردێنن بۆ ده‌ربڕینی ئه‌و هه‌ستانه‌ی كه‌ ناتوانن راشكاوانه‌ ده‌ریانببڕن.

پیشاندانی مه‌سه‌له‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاو له‌ روانگه‌ی هونه‌ری كاریكاتێره‌وه‌، توانی سه‌رنجی بینه‌ران به‌ توندی رابكێشێ بۆ خه‌سڵه‌ت و سیفه‌ته‌كانی هه‌ردووكیان به‌ تایبه‌تی ژن، بۆ نمونه‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك له‌سه‌ر هه‌مان بابه‌ت، له‌ ولاَتانی ئه‌وروپای  رۆژئاوا و ولاَته‌یه‌كگرتووه‌كاندا ئه‌نجامدرا، ئه‌وه‌ی وه‌ده‌رخست له‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ی كه‌ ئه‌و ژنانه‌ی ده‌یانه‌وێ سه‌د ده‌ر سه‌د وه‌ك پیاو بن، و له‌ هه‌موو شتێكدا لاسایی پیاو ده‌كه‌نه‌وه‌، ته‌نانه‌ت له‌ جلوبه‌رگ و قژتاشین و جگه‌ره‌كێشانیشدا، كاریكاتێریستان ژنانیان وا نیشانده‌دا، كه‌وا خاوه‌ن ماسوڵكه‌ی گه‌وره‌ و پته‌ون و موودارن و ورگن و ناشیرین و زمانیان تونده‌ و خۆویست و خۆسه‌پێنه‌رن به‌سه‌ر پیاوان و هاوسه‌ره‌كانیاندا،

هه‌وره‌ها زۆرجاریش به‌ مادی و پوڵه‌كی و حه‌ز له‌ خه‌رجكردنی پاره‌ی پیاوه‌كانیان ده‌كه‌ن به‌ شێوه‌یه‌كی راده‌به‌ده‌ر، له‌ به‌رامبه‌ریشدا پیاو له‌ كاریكاتێره‌كاندا وا به‌ده‌رده‌كه‌وتن كه‌ ملكه‌چن و گوێڕایه‌ڵی داخوازی ژنه‌كانیانن و له‌ ژنه‌كانیان ده‌ترسن و رۆمانسین و فیداكار و خۆنه‌ویستن له‌ پێناو هێنانه‌دی ئامانجی ژنه‌كانیان، تا راده‌ی گێلی و ده‌به‌نگی، به‌لاَم له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و خه‌سڵه‌تانه‌ی ژنه‌كانیان، پیاوان چاو له‌ده‌رن و ده‌ستبازی و چاوبازی له‌گه‌ڵ ئه‌م و ئه‌ودا ده‌كه‌ن، ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ خزمه‌تكاره‌كانیشیان په‌یوه‌ندی ده‌به‌ستن.  
    
ئه‌و توێژینه‌وانه‌ ئه‌وه‌شیان وه‌ده‌رخست كه‌وا هونه‌ری كاریكاتێر وه‌ك ماده‌یه‌كی هونه‌ریی و بیروڕا ده‌ربڕین، وێنه‌یه‌كی هزری و زرنگی وا پیشانده‌دات، به‌هۆی دووباره‌كردنه‌وه‌ و نمایشكردنی رۆژانه‌ له‌ رۆنامه‌ و گۆڤاره‌كاندا، ئاراسته‌كانیشی رووه‌و كه‌رتێكی گه‌وره‌ و كاریگه‌ریی كۆمه‌ڵگه‌ بره‌وده‌كات، ئه‌ویش ئافره‌ته‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی و هاوسه‌ر و خێزانیش به‌ شێوه‌یه‌كی تایبه‌تی، هه‌روه‌ها كاریكاتێر وێنه‌یه‌كی ناشیرین بۆ پیاوانی ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ش ده‌نه‌خشێنێت، كه‌ وه‌ك كاردانه‌وه‌یه‌ك له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و خه‌سڵه‌تانه‌ی ژنانی ئه‌و كۆمه‌ڵگایانه‌ كه‌ هه‌یانه‌، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ هه‌ردوولا له‌ شێواز و روخساری سروشتی خۆیان ده‌رچن و لاده‌ن.

ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر بۆ گاڵته‌جاڕی و كۆمیدیاشه‌وه‌ بێت، هه‌ر رووه‌ خراپه‌كانی ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ گرنگه‌ی نێوان ژن و پیاو ده‌خاته‌روو كه‌ له‌م كۆمه‌ڵگایانه‌دا هه‌یه‌، به‌هۆی پێچه‌وانه‌بوونه‌وه‌ی دۆخه‌كان، ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ زه‌قی له‌ هونه‌ری كاریكاتێردا ره‌نگ بداته‌وه‌.

ره‌نگدانه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاو له‌ هونه‌ری كاریكاتێردا، هاوڕا و هاوشانه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌نجامی توێژینه‌وه‌ كۆمه‌لاَیه‌تیه‌كان كه‌ تێكچوونی په‌یوه‌ندی نێوان ژن و پیاو وه‌ده‌رده‌خه‌ن له‌ كۆمه‌ڵگادا، و رێژه‌یه‌كی مه‌ترسیداریشیمان نیشان ده‌ده‌ن له‌ دیارده‌ی ته‌لاَقدان و ده‌ست له‌یه‌ك به‌ردان تا راده‌ی زیاتر 40%، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بزانین له‌م كۆمه‌ڵگایانه‌دا پیاوان باجێكی زۆر ده‌به‌خشنه‌ ژنان له‌كاتی ته‌لاَقداندا، كه‌چی ئه‌مه‌ش نه‌بۆته‌ رێگر له‌به‌رده‌م زیادبوونی ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌م كۆمه‌ڵگه‌ پێشكه‌وتووانه‌ له‌رووی ته‌كنه‌لۆژیاوه‌ و دواكه‌وتوانه‌ش له‌رووی كۆمه‌لاَیه‌تی و په‌یوه‌ندیه‌ كۆمه‌لاَیه‌تیه‌كانه‌وه‌.

كه‌س ناتوانی هونه‌ری كاریكاتێر تۆمه‌تباربكات به‌ پیشاندانی ئه‌م بواره‌ گرنگه‌، ئه‌ویش په‌یوه‌ندی نێوان ئافره‌تان و پیاوانه‌، به‌ڵكو ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌ ناسروشتیه‌ی نێوان ئافره‌تان و پیاوانی ئه‌م كۆمه‌ڵگایانه‌، وایان كردووه‌ كه‌م بواره‌ زۆر به‌زه‌قی له‌ هونه‌ری كاریكاتێردا به‌رچاوبكه‌وێت.