کەوتنی کۆمپانیاکان و شکستی حکومەت

رێزان شێخ دلێر
ئابوری ناسی دیاری جیهانی [Paul Krugman ] هەفتانە بیروڕاکانی خۆی لە ڕۆژنامەی نیۆرک تایمز بڵاو دەکاتەوە دەربارەی قەیرانی ئابوری دەنوسێت'هیچ ئەگەرێک لە ئەگەری ڕودانی قەیرانی ئابوری بۆ وڵاتان و کۆمپانیاکان سروشتی ترو واقیعی تر نیە، کرگومان دەڵێت یاری کردنی قەیرانی ئابوری لەگەڵ پلانەکانی حکومەت و کۆمپانیاکان هەمیشەییەو بۆ ڕێگری کردن لە ئەگەری بەهێزی ڕودانی قەیرانی ئابوری زۆر بە ئاسانی حکومەتەکان و کۆماپانیاکان دەبێت لە حاڵی وادا هەوڵبدەن قازانجی کەمیان دەستبکەوێت زۆرترین مەسرەف بکەن لە پێناو پرۆسەی ریفۆرم و پڵانی نوێ بۆ دەرباز بوون لە دۆخی قەیران، بەڵام ئەگەر حکومەت و کۆمپانیاکان بە دوای قازانجی زیاترەوە بن و دۆگمایەکی ئێکۆنۆمی سەخت دروست بکەن دەسەڵاتی چەند کەسایەتیەک دۆمینێ بکات بەسەر کۆی سیستەمی ئابوری وڵاتدا ئەوە قەیرانی ئابوری لە ماوەیەکی کورتدا تەشەنە دەسەنێت و قەیرانی سیاسی و ، کۆمەڵایەتی و،کلتوریش بە دوای خۆیدا دەهێنێت و ئیتر چارەسەر کردنی دۆخی قەیران دەبێتە مەحاڵ.

لێرەیا دەکرێت بپرسین ئەو قەیرانە ئابوریەی زیاتر لە ساڵێکە بەرۆکی هەرێمی کوردستانی گرتووە کێی لێی بەرپرسیارە و مەترسیەکانی چین؟ ئاشکرایە حکومەت بەرپرسیاری یەکەمە لە سەرهەڵدانی هەموو دۆخێکی قیرانباری نەخوازراوی سیاسی و، ئابوری و، کۆمەڵایەتی و کلتوری. پلان و بەرنامەڕێژییەکانی حکومەت، دەبێت وردو ڕۆژانە بێت و پێوەرەکانیشی دەبێت لانی هەرەزۆری لۆژیک و زانستیبونی تێدابێت بۆ چارەسەر کردن و پێشنیاری عەقڵانی تر بدۆزێتەوە بۆ هەموو بوارەکانی تر، بە دیوی دووەمدا دەبێت پەرلەمانی کوردستان چاودێر بێت بەسەر کۆی پرۆژەکانی حکومەتەوەو چاو لە کەموو کورتیەکانی نەپۆشێت و بتوانێت سەرۆکی حکومەت و وەزیرەکانی بانگ بکاتە پەرلەمان و لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکات تا ئەو شوێنەی ڕەنگە لە ئەگەری شکستی کابینەیەکی حکومەتدا کە بێ پلان دەمێنێتەوە و پرۆژە و بەرنامەکانی توانای چارەسەر کردنی گرفتەکانیان لە دەستت دەدەن پەرلەمان موتمانەی لێبسەنێتەوەو هەوڵبدات بە زوترین کات کابینەیەکی دیکەی حکومتڕانی لە ڕیگای پرۆژەو بەرنامەکانیانەوە ڕاسپیرێت بۆ چارەسەر کردنی کێشەکان، ئەم جۆرە لە بەرپرسیاری بەرامبەر بە حوکمڕانی لە وڵاتی ئێمە نەک جێگەی قبوڵ نیە بەڵکە جۆرێکە لە هێڵی سور و لێسەندنەوەی موتمانە لە کابینەیەک یان لانی کەم وەزیرێک زنجیرەیەک قەیرانی سیاسی لەگەڵ خۆی دەهێنێت، بۆیە حکومەت و پەڕلەمانی کوردستان بە هەموو جۆرێک خۆیان لەو بەرپرسیارێتیە دەدزنەوە سەبارەت بە کۆی قەیرانە سیاسی و ، ئابوری و کۆمەڵایەتی و کلتورییەکان.

لەهەرێمی کوردستاندا بەپێی ئامارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی تۆماری کۆمپانیاکان، 18 هەزار کۆمپانیای خۆمالی و 2900 کۆمپانیای بیانی لە باشووری کوردستاندا هەیە، بەپێی ئەم داتایە بێت بە هەزارەها کرێکاری ناوخۆی هەرێم لەگەڵ کۆمپانیاکان کار دەکەن و بژێوی خۆیان لە ڕێگای کۆمپانیاکانی وەبەرهێنانەوە بەدەست دەهێنن، ئاشکرایە بۆ هەموان کۆمپانیاکان لە هەرێمی کوردستان دابەش بوون بەسەر دوو تێپدا، تێپی یەکەم کۆمپانیای حیزبەکانن و گروپی دووەم کۆماپانیا بیانی و سەربەخۆکانن. بەپێی تەواوی ئاماژەکان تا ئەم ساتەوەختە تەنانەت لە دۆخی قەیرانی ئابوری هەرێمی کوردستاندا کۆمپانیای حیزبەکان نەک زەرەر مەندن نەبون بەڵکە سودمەندی یەکەمی دۆخی قەیرانی ئابورین لە کوردستان. کۆماپنایا بیانیەکان وردە وردە موتمانەی خۆیان بە کۆی بەڵێن و پلانەکانی حکومەتی هەرێم لەم دۆخەیا لە دەستت دەدەن و دەیانەوێت بڕۆنەوە.

دەمێنێتەوە کۆمپانیا سەربەخۆ خۆماڵییەکان، هەموو دەزانین ماوەی ساڵێک زیاترە خاوەن کارەکان هاواریان لێ بەرزبۆتەوەو چەندین جار خۆپیشاندان و ڕێپێوانیان بۆ بەردەم بینای شارەوانیەکان و، قایقامیەت و، تەنانەت دادی خۆیان گەیاندە دەستی ئەنجومەنی پاریزگاکان، بەشێکی زۆری خاوەن کۆمپانیا ئەهلیەکان، لە تەنگەژەی سەختی قەیرانی ئابوریدا دەژین و هەندێکیان بۆ تەواو کردنی پرۆژەکانیان سەیارەو خانوو و موڵکو ماڵی خۆیان فرۆشتووە، بەشێک لەم کۆمپانیا ناوخۆییانە ئیفلاسیان کردوو بەشێکی تریان لەسەر خەتی ئیفلاسن، لە لایەکی دیکەوە ئەگەر بە وردی بیر لەو دۆخە بکەینەوە دەبینین نەک بە تەنها خاوەن کارەکان بەڵکە سەدان هەزار کرێکاری خۆماڵی بە هۆی وەستانی پرۆژەی کۆمپانیاکانەوە چونەتەوە ماڵەوە و بێکار ماونەتەوە..

زۆربەی پرۆژەی بەڵێندەران لەسەر ئەرکی خاوەن کارەکان تەواو بوون و حکومەت چەکی خەیاڵی پیداون و بەڵێنامەیان پێ ئیمزا کردوون تا دەربازبونی حکومەتی هەرێم لە قەیرانی ئابوری مافیان نیە چەکەکانیان بکەنەوە بە پارە.هەندێکی دیکەی کۆمپانیاکان نیوە ناچڵ پرۆژەکانیان وەستاندووەو تەواوی کرێکارەکانیان ناردۆتەوە بۆ ماڵەوەو لە دۆخێکی دەرونی خراپدا ڕۆژەکانیان بەسەر دەبەن لە چاوەڕوانی دەستێکدان کە بتوانێت هەڵیانسێنیتەوە و بیانخاتەوە سەرکار.

لە هەموو دونیا کاتێک کۆمپانیایەک دوچاری کێشەی ئابوری دەبێتەوە حکومەت هەوڵدەدات پشتی بگرێت و تەنانەت لە خەزێنەی حکومەت پارەی بە قەرز ئەداتێ بۆ ئەوەی هەڵیسێنێتەوە، تەنها لەبەر ئەوەی ئەو سەدان و هەزاران کرێکارەی لەگەڵ ئەو کۆمپانیایە کار دەکەن نەکەونە سەر جادەو بێکار نەمێنەوە، بەڵام لە هەرێمی کوردستان کێشەکە تەواو پێجەوانە بۆتەوە، حکومەت بە تەواوی پشتی کردۆتە کۆمپانیاکان و باکی لە برسی بون بێکاری کرێکاران نیە. لە هەموو دونیا کۆمپانیا ناوخۆییەکان بەوهێزە دەناسرێت کە ژیرخانی ئابوری وڵات بەهێز دەکات، لە کوردستان ئەم هێزە لە کەناری لە ناوچوندایە. هیچ پرسێک لەوە سەخت تر نیە قەیرانی ئابوری وەک تەعلیماتی ئەخلاقی و ویژدانی بە خەڵک و کرێکاران بفرۆشیتەوە، واتە هیزە سیاسیەکان و فەرماڕەواکان برسێتی وەک فەزیلەتی نیشتیمانی و واجبیکی ئەخلاقی وێنا بکات و لە خەڵک بگەیەنێت برسێتی جۆرێک لە نیشتیمان پەروەرێتێتیە.

دۆخەکە لەوە خەتەر ترە کە هەندێک سیاسی و شرۆڤەکارو ئیکۆنۆمیست بیری لێدەکەنەوە، دەبێت حکومەتی هەرێم بە زوترین کات لیژنەیەک دروست بکات بۆ لێکۆڵینەوە لە کێشەی کۆمپانیاکان و هەوڵبدات ڕێژەیەکی کەمیش بێت مانگانە وەک سولفە بۆ کۆماپانیاکان سەرف بکات، بۆ ئەوەی بتوانن بەردەوامی بدەن بە پرۆژەکانیان و کرێکارانیش بێکارو برسی لە ماڵەوە دانەنیشن.



ئه‌م بابه‌ته 1115 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

نیشانە کردن

, , , ,
Copyright © 2015 Xendan.org all rights reserved
Design by AVESTA GROUP , programming and database by KURDSKY.COM