ئایا عێراق زامنە بۆ هەرێمی کوردستان؟

سەپان ئەنوەر - 20-08-2017 - 2687 جار خوێندراوەتەوە

ئەگەر ئێمە کەمێک ئاوڕ لە مێژووی عیراق بدەینەوە، بۆمان دەردەکەوێت بەردەوام کورد کەوتووه‌تە بەر هێرشی سیاسی و سەربازی و گەمارۆدانی ئابووری ڕژێمە یەک لەدوای یەکەکانی عیراق . لە ۳٠ی‌ حوزەیرانی ساڵی ۱۹۳٠ رێکكەوتنی نیوان عیراق و بەریتانیا بووە هۆی نارەزایی کورد چونکە نەک هەر باسی مافەکانی کوردی تیدانەبوو بەڵکو بووە برسی کردن و تێکچوونی دۆخی هاوڵاتی کورد. لەوکاتەدا جگە لە دامرکاندنەوەی شۆرشەکانی کورد شۆرشێکی تر بەرپابوو بەسەرکردایەتی (احمد بارزانی) بەڵام بە دەستگیرکردنی کۆتایی بەشۆرشەکە هاتو تەسلیم بە دەسەلاتی عیراق کراو لەگەڵ برای خالێخۆشبوو مەلا مستەفا بڕیاری دورخستنەوەیان  بۆ خواروی عیراق درا.
 
بەردەوام بوونی هەڵوێستی رەگه‌زپەرستانەی دەوڵەتی عیراق لە سەر رەتکردنەوەی مافەکانی گەلی کورد، سەرکردایەتی شۆرشی کورد زیاتر سووربوو لەسەر بەدیهێنانی مافە ڕەواکانی کوردستان، بۆیە جارێکی ترو لە ساڵی ۱۹٤۳ بەسەرکردایەتی خوا لێخۆشبوو مەلامستەفا بارزانی جاڕی شۆرشی داو هەر لە ژێر فشاری شۆرش،حکومەتی نوری سعیدی  ناچارکرد بۆ جێ بەجێکردنی داخوزییە ڕواکانی کورد  و زنجیرەیەک دانوستانی لەگەڵ خوالێخۆش بوو ئەنجامداو رێکەوتن لەسەر کۆمەڵێک بڕگەو بابەت گرنگ کە پەیوەندی هەبوو بە چارەسەری کێشەی کورد بەڵام بەهۆی هەڵوێستی شۆڤینانەی ڕەگزپەرستەکان و بەتایبەت دوای هاتنی حکومەتی (حمدی پاچەچی) وەک سروشتی هەمیشەیی نوخبەی عیراقی لە هەڵوێستەکەیان پاشگەزبوونەوە رێکەوتنەکە جێ بەجێ نەکرا.
 
هەر لە شۆرشی ۱۹٥۸دا کە وەرچەرخانێکی گەورە بوو لە مێژووی عیراق بە سەرکردایەتی عبدالکریم قاسم، کورد وەک پاڵپشتی و پشتگیری شۆرشەکە دەرکەوت و داوای مافی ڕەوای گەلەکەی کرد و وەک دەستپێشخەریەک لە چواچێوەی دۆستایەتی .. نیازپاکی  خۆی نیشاندا بۆئەوەی ببێتە هەوێنی ئارامی و سەقامگیری لەبونیاتنانەوەی عیراقی ئەوسا، بۆیە خوالێخۆشبوو مەلا مستەفا بارزانی لەسەر بەڵێنی خۆی ئاگربەستی ڕاگەیاندو حکومەتی عیراق کەوتە دانوستاندن لەگەڵ سەرکردایەتی کوردو ڕێکەوتن لەسەر دامەزراندنی دوو کورد لە حکومەتی ئەوساو لابردنی گەمارۆی ئابووری لەسەر کوردستان. بەڵام زۆری نەخایەند بەڵێنەکانیان نەبردە سەرو کوردیان بێ بەشکرد لەداهاتی نەوت و بەشداری پێنەکردن و دورخستنەوەیان  لە دامەزراوە سەرەکیەکانی عیراق بۆ ئەوەی نەبنە بنەمای پاراستنی بەرژەوەندیەکانی کورد لە ناو حکومەتی عیراق. 

لە کۆتایی حوزەیرانی ساڵی ۱۹٦٦ دیسانەوە کورد کەوتە دانوستاندن لەگەڵ عبدالرحمان بەزاز سەرۆکوەزیرانی ئەوسای عیراق، هەردوولا ڕێکەوتن لە سەر ۱۲برگە،حکومەتەکەی بەزاز بەئاشکرا دانی نابە ئۆتۆنۆمی کوردستان و وە لەژێر فشارو سوربوونی خوالێخۆشبوو مەلامستەفا بارزانی  رێکكەوتن لەسەر کۆمەڵێک بڕگەی نهێنی وگەڕانەوەی کەرکوک بۆ سەر ئۆتۆنۆمی کورد، بەڵام دیسانەوە وەک سروشتی دوژمنکارانەی نوخبەی سیاسی وسەربازی سەرانی عیراق سەرلەبەر ڕێکەوتنەکەیان ڕەتکردەوه‌.

بەر لە ئازادکردنی عیراق کوردو ئۆپۆزسیۆنی عیراقی یەک دوژمنیان هەبوو هەموویان لە ژێر چەتری دەسەڵاتی کوردی پارێزراوبوون لەدوای ئازادکردنی عیراق لە ۲٠٠۳ لە چنگ گەورەترین دکتاتۆری دونیا کە کورد وەک هێزێکی سەرەکی ڕۆلی دەگێرا بۆ لەناوبردنی ڕژێمی بەعسی گۆربەگۆرچوو. لەلایەکی تر وەک نیازپاکی و دەستپێشخەری چووە بەغداو دیسانەوە بووە گرنگترین هەوێنی ئاشتی و تەبایی و پێکەوەژیان و بووە فاکترێکی گرنگ بۆ بونیاتنانەوەی عیراقێکی داڕوخاو بەدەست مێژووی خوێناوی کۆی ڕژێمە حوکمڕانەکانی  پێشوو. بەڵام بەداخەوە نوخبەی سیاسی عیراق وەک ڕەفتاری هەمیشەیی و سروشتی خۆیان پاشگەز بوونەوە لەبەڵێنەکانی بەرامبەر مافەڕەواکانی کورد. 

ئەوەی مەبەستمە لێرەدا ئاماژەی پێ بکەم  کە نوخبەی سیاسی و سەرانی دەستڕۆیشتووی عیراق لە هەموو قۆناغەکانی دەسەڵات و حوکمڕانی بەدرێژایی میژوو بە هیچ شێوەیەک ڕاستگۆ نەبوون لەگەڵ کورد. هەمیشە پێکەوەژیانیان ڕتکردۆتەوە لەگەڵ پێکهاتەکانی عیراق بەگشتی و کورد بەتایبەتی وەک پێکهاتەیەکی سەرەکی و دووەم نەتەوە لەعیراق، بەتایبەتی کە عیراقی نوێ کەوتە ژێر حوکمڕانی عقلیەتێکی سەربازی تایفی. وەک ڕەفتاری ڕابردویان بێ گوێدانە هەموو پرنسیپەلانی پێکەوە ژیان و بنەما دیموکراسیەکان ڕاستەوخۆ کەوتنە وێزەی پێشێلکردنی مافەکانی کورد و پەراوێزکردن و پشتگوێ خستنی پێگەو پۆستەکانی کورد لە بەغدا، ئەمانەش هەموو ئاماژەو  زەنگێکی مەترسیداری پێشوەختە بوو بۆ نەمان و تێکچوونی پرۆسەی پێکەوە ژیان و شەراکەتی ڕاستەقینە لەگەڵ مرۆڤ گەلێک لە عیراق وەک ئاژەڵ کاتێک برسیان بێت دەتخۆن و کاتێک تێربن دەتکوژن.

بۆیە ئەمەوێت چەند خەسڵەتێکی سروشتی نوخبەی عیراقی بخەمە ڕوو. 

یەکەم: نوخبەی عیراقی هەمیشە لە صیراعایە واتا سروشتێکی (تصارعی) هەیە. هەروەکو ململانێی نێوان نوری مالکی لەگەڵ تارق هاشمی تاگەیشتە  تەسفیەی سیاسی لەگۆڕەپانەکەدا. 

دووەم: غیابی متمانە لە ناو نوخبەی عیراقی،کە زۆر جار دەگاتە ئاستی تۆمەتبارکردن و ناوزڕاندن و تەخوین کردنی یەکتری. 

سێ یەم: پاشگەزبوونەوەی نوخبەی عیراقی لە بڕیارەکان و هەڵوێستە سیاسیەکان، پەشیمان بوونەوەیان لە جێ بە جێکردنی دەستورو ماددەی ۱٤٠ و بڕینی قوت و بوجەی هەرێمی کوردستان. 

ئەمانە پێمان دەڵێن وەک بەڵگەیەکی مێژوویی نوخبەی سیاسی عیراق بەردەوام ڕۆحێکی دوژمنکارنەیان هەیە بەرامبەر بە گەلی کورد کە رەگی مێژوویی و کلتوری هەیە، هەروها نوخبەیەکی هەمیشە ڕاڕاو دووڕوون لەسەر هەڵوێستەکانیان لە مەڕ کێشەی کورد ئەوەش کاریگەری گەورەی دروستکردوە لەسەر پرۆسەی سیاسی و چارەسەرکردنی گرفتەکانی نێوان هەلێرو بەغدا، هەروها بۆتە هۆکارێک بۆ نەمانی هاوکێشە سیاسیەکان وبەرەو پێشچوونی پرۆسەی سیاسی و تێکچوونی تەرازووی هێز لە ناوچەکە.
 

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP