بەپەلە

مەترسی گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان

عارف قوربانی - 15-08-2017 - 1958 جار خوێندراوەتەوە

هەوڵی دەسەڵاتە یەك لەدوای یەكەكانی عەرەب لە عێراق بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان چیرۆكێكی درێژە، سەتان توێژینەوە و كتێب دەربارەیان نووسراون، بەشێكی زۆریش لە خەڵكی كوردستان ئەوانەی لە چل و پەنجاكانی سەدەی رابردوو هاتوونەتە ژیانەوە، تا دەگاتە نەوەی هەشتا و نەوەتەكانیش شایەتحاڵی ناو رووداوەكانن، مەبەستمە بڵێم مێژووەكە زۆر كۆن نییە و پێموایە خوێنەر ئاشنای ئەو رابردووەیە، بۆیە لە باسكردنی مەترسییەكانی گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان بەپێویستی نازانم لە كورتە نووسینێكی وادا بگەڕێمەوە بۆ سەرەتا و قۆناغەكانی ئەو پرۆسەیە، ئەوەندەی مەبەستمە باس لە ئایندەی ئەو مەترسییە بكەم.

كاتێ‌ ویلایەتی مووسڵ لكێندرا بە دەوڵەتی عێراقەوە، ژمارەی عەرەب لە ویلایەتەكە و ناوچە سنوورییەكانی نێوان كوردستان و عەرەبستان زۆر كەم بوون بەراورد بە ژمارەی كورد لەو ناوچانە. بەڵام رووداوەكانی نزیك بە سەت ساڵی رابردوو دەرئەنجامێكی پێچەوانەی لێكەوتووەتەوە، ئێستا رێژەیەكی زۆری عەرەب لەو ناوچەیە دەژین. هاتنی داعش لەلایەك و شەڕی سێ‌ ساڵەی رووبەڕووبوونەوەی داعش لەلایەكی ترەوە، بەشێوەی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ ئاوی كردە ئاشی ئەو پرۆسەیەوە كە لە داهاتوویەكی دوورتردا دەبنە هەڕەشەی گەورەتر لەسەر گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان.

بەهۆی شەڕ و ئەو كاولكاریانەی لەو ناوچانەدا روویانداوە، بەشێكی زۆری دانیشتووانی عەرەبی سوننە لە شوێنی خۆیان هەڵكەندراون، دەسەڵاتدارێتی شیعە لە عێراق بەهیچ جۆرێك رێگەی نەدا ئەو عەرەبانە رووبكەنە ناوچەكانی تری عێراق و بە زۆر ئاراستەی رەوەكەی پێگۆڕین بۆ ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم و بەشێكی زۆریشیان هاتنە شارەكانی هەرێمی كوردستانەوە. تەنانەت كاتێ‌ بەهۆی شەڕی داعشەوە بەشێكی خەڵكی ناوچەكانی رومادی دەربەدەر بوون كە نزیكترین شوێنێك وەك پەناگە روویان تێكرد بەغدای پایتەخت بوو، رێگەیان نەدرا بچنە ناو بەغداوە و هەموویان لە یاریگای نێودەوڵەتیی بەغدا كۆكرانەوە و بە فڕۆكەی عێراقی رەوانەی كوردستان كران.

لە ناوچەكانی دیالەوە تا سەڵاحەدین و مووسڵ، پانتاییەكی جوگرافیی بەرفراوان ئاسەواری ژیانی پێوە نەهێڵدراوە، خەڵكەكەی هێشتا ئاوارەن و لە كەمپ و شوێنە جیاجیاكانی نزیك هەرێم و ناو هەرێمی كوردستاندان. حەشدی شەعبی لە زۆربەی ئەو شار و شارۆچكانەش كە دەرفەتی ژیانیان تێدا ماوە، دەسەڵاتی گرتووەتە دەست و بە جۆرێك مامەڵە دەكەن، نەك دەرفەتی گەڕانەوەی نەڕەخساندووە بۆ ئەو عەرەبانەی هێشتا ئاوارەن، بەڵكوو بەشێكی دیكە لە عەرەبی سوننەی ئەو سێ‌ پارێزگایە كە پێشتر لە دەستی داعش هەڵنەهاتبوون، یان بواری دەرچوونیان نەبووە، ئێستا ئەوانیش بەهۆی ئەو مامەڵەیەی حەشدی شەعبییەوە ناوچەكانی خۆیان جێدەهێڵن و هەموویان هەر رووەو كوردستان دێن.

بێگومان ئەوەی روودەدات لە رووكەشدا بەشێكە لە شەڕی داعش، بەڵام لە واقیعدا شەڕی سوننە و شیعەیە. لەلایەك لێدان و لاوازكردنی پێگەی سوننەیە و كاركردنە بۆ لە ریشەوە هەڵكێشانیان لەو ناوچانەی بە جێنفوزی سوننە ئەژمار دەكرێن، لەلایەكی تریشەوە ئامادەسازییە بۆ پرۆسەی گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان. تەنانەت ئەوەی ئێرانیش دەیكات لە گلدانەوە و گۆڕینی ئاراستەی ئەو سەرچاوە ئاوییانەی دێنە هەرێمی كوردستانەوە، لە ستراتیژیەتی شیعەدا بەشێكی تری ئەو سیاسەتەیە كە ناوچە سوننییەكان دەرفەتی ژیانیان تێدا نەمێنێ. گۆڕینی رێڕەوی ئەو رووبار و چەم و جۆگە ئاویانەی لەناو خاكی ئێرانەوە دەڕژێنە ئاوی سیروانەوە، زیانەكانی راستەوخۆ بۆ ناوچە سوننییە عەرەبیەكانی دەشتی دیالە و حەوزی حەمرینە. 

ئەگەر لە ئێرانیشەوە هیچ چەم و جۆگەیەك نەیەنە ناو بەنداوی دەربەندیخانەوە و تەنها پشت بە توانەوەی بەفری چیاكانی كوردستان و ئاوی باران ببەستێت، بەنداوی دەربەندیخان بەشی ئەو پێداویستیانە دەكات كە لە سنووری هەرێمی كوردستان تا ئێستا بەكاربراوە، بەڵام ناتوانرێت ئاو بەربداتەوە بۆ دیالە و حەوزی حەمرین كە ئامانجەكەی ئێرانیش ئەمەیە، دەیەوێ‌ سەرچاوەكانی ژیان لەوێ‌ ببڕێت. سروشتی ئەو ناوچانەش بەو جۆرەیە كە باران كەم دەبارێت و ناتوانرێت تەنها بەپشتبەستن بە ئاوی باران پێویستییەكانی ئاوی خواردنەوە و بەروبوومە كشتوكاڵییەكانیان دابین بكەن. لەو حاڵەشدا ئەو سنوورە بەرفراوانەی ناوچەكانی دیالە تا حەوزی حەمرین دەرفەتی ژیانیان تێدا نامێنێ و خەڵكەكەی بەرەو كوردستان رەو دەكەن. 

ئەمە بۆ زێی بچووكیش هەر بەو جۆرەیە، گلدانەوە و بڕینی سەرچاوەكانی ئاو لە ناو خاكی ئێرانەوە كاریگەرییەكەی راستەوخۆ بۆ ناوچە عەرەبنشینەكانی حەویجەیە تا نزیك سەڵاحەدین و زنجیرە چیاكانی حەمرین، سروشتی ئەو ناوچانەش هاوشێوەی ناوچە گەرمەسێرەكانی دیالە باران كەم دەبارێت و ناتوانرێت تەنها پشت بە ئاوی باران ببەسترێت، لە دوورمەودادا ئەو ناوچانەش بەكەڵكی ژیان نامێنن و خەڵكەكەی روودەكەنە كوردستان. تەنانەت ئەوەی توركیاش دەیكات لە دروستكردنی ئەو سەتان بەنداوەی لەسەر هەردوو رووباری دیجلە و فورات كە راستەوخۆ كاریگەرییان لەسەر عێراق و سووریا دەبێت، بەنداوەكانی سەر رووباری دیجلە هەمان ئەو لێكەوتانەی زێی بچووك و سیروانی هەیە لەسەر ناوچەكانی نەینەوا و سەڵاحەدین و خەڵكی ئەو سنوورانەش لە دواڕۆژدا هەر روو دەكەنە كوردستان. 

بەپێی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی عێراق، نزیكەی 7 ملیۆن عەرەب لەو بەشەی عێراق دەژین كە كەوتوونەتە نێوانی هەرێمی كوردستان و بەغداوە و لە داهاتوودا دەبنە بارێكی گران بەسەر كوردستانەوە و كاریگەرییان لەسەر گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان زۆر لەوە زیاتر دەبێت كە رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عەرەب لە سەت ساڵی رابردوودا كردوویانە لە پیادەكردنی سیاسەتی بەعەرەبكردن و پاكتاوی رەگەزیی كورد. ئەو دەرئەنجامانەی وەك لێكەوتەی ئەو سیاسەتە كەوتوونەتەوە و ئێستا بوون بە گرفت لەبەردەم چارەسەری كێشەی كورد لە عێراق و ئاسەوارەكانی وەك مەترسی لەسەر كەركووك و ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم بەردەوامن، زۆر كەمترن لەو مەترسیانەی لە 10 ساڵی داهاتوودا دێنە ڕێی گەلی كورد و دەبنە هەڕەشە لەسەر دیمۆگرافیای كوردستان. 

تەنها شتێك كوردستان لەو رەوكردنە بەپلان و ستراتیژییە بپارێزێت، ئەوەیە كە بەدوای دەروازەكانی سەربەخۆییدا بگەڕێت. تا زووتر لە عێراق جیابێتەوە، زۆرتر خۆی لەو مەترسیانە دووردەخاتەوە. ئێستا بەهۆی شەڕی داعشەوە بەشێكی ئەم پلانە دەستیپێكردووە و نزیك بە یەك ملیۆن عەرەبی دیكە سەرباری مانەوەی عەرەبی تەعریبی سەردەمی سەدام، هاتوونەتە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم و زیاتر لە ملیۆن و نیوێكیش لە چوار پارێزگاكەی هەرێمی كوردستانن. رێژەی گەشەكردنی خێزان و ژمارەی لەدایكبوونیش لەناو عەرەب لەسەرووی هەموو بنەمایەكی زانستییەوەیە، پاش چەند ساڵێكی تر ئەم ژمارانە ئێجگار بەرز دەبنەوە. پرسیار ئەوەیە ئایا كورد بەدیدێكی ستراتیژییانە لەم مەترسیانە دەڕوانێت؟

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP