كوردو ئایین

عه‌تا قه‌ره‌داخی - 29-09-2016 - 2458 جار خوێندراوەتەوە


عه‌تا قه‌ره‌داخی

(ئایا كورد خۆی‌ نه‌یتوانیووه‌ سوود له‌ئایین وه‌ربگرێت بۆ بنیادنانه‌وه‌ی‌ كه‌سێتی خۆی‌ یان گرفت له‌ئایین خۆیدایه‌؟) 
ره‌نگه‌ كۆكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌م دوو زاره‌وه‌یه‌ جێگای سه‌رنج بێت‌و بیر له‌وه‌ بكرێته‌وه‌ ده‌بێ چ په‌یوه‌ندییه‌ك له‌ نێوانیاندا هه‌بێت. ده‌شێت له‌ڕوانینی كه‌سێكی نه‌ته‌وه‌یی عه‌لمانیه‌وه‌ ئایین هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌نه‌ته‌وه‌و نه‌ته‌وایه‌تیه‌وه‌ نه‌بێت، هه‌روه‌ك ده‌شێت كه‌سێكی ئاینیش وای ببینێت ئایین دنیایه‌كی سه‌ربه‌خۆیه‌و بریتیه‌ له‌په‌یوه‌ندی نێوان كه‌سی بڕوادار‌و خودا‌و په‌یوه‌ندی به‌نه‌ته‌وه‌و ڕه‌گه‌زو ره‌نگه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵام له‌ڕاستیدا په‌یوه‌ندی نێوان ئه‌م دوو چه‌مكه‌ زۆر قوڵه‌.
ئایین یه‌كێكه‌ له‌پایه‌كانی رێنیسانسی نه‌ته‌وه‌یی‌و ناسیونالیزم، هه‌روه‌ك ناشێت ته‌سه‌وری بوونی كۆمه‌ڵگایه‌ك بكرێت به‌بێ بوونی ئایین.

یان رووبه‌ری رۆحی له‌كۆمه‌ڵگایه‌كدا یه‌كسان بێت به‌سفر به‌تایبه‌تی كه‌ئایین له‌پانتاییه‌كدا كارده‌كات كه‌ پانتایی سایكۆلۆجیای كۆمه‌ڵایه‌تی رۆحیه‌و هه‌روا ئاسان نییه‌ ئه‌و پانتاییه‌ بسڕێته‌وه‌.
هه‌روه‌ك ئاشكرایه‌ ترسناكترین كارێك كه‌بكرێت بۆ شێواندنی بنیادی پێكهێنه‌رانه‌ی‌ هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك ئه‌وه‌یه‌ له‌ئاینی خۆیی جیابكرێته‌وه‌‌و پانتای رۆحیی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ به‌چۆڵی به‌جێبهێڵرێت، یان به‌ئاینێكی تر پڕبكرێته‌وه‌ كه‌ئه‌ویش به‌ئاسانی جێگای ئایینی یه‌كه‌م ناگرێته‌وه‌.

به‌پێی سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كان كورد له‌پێش هاتنی ئیسلامدا هه‌ڵگری په‌یامی ئایینی زه‌رده‌شتی بووه‌و ئه‌و ئایینه‌ش په‌یوه‌ندی به‌هێزی به‌ژیانه‌وه‌ هه‌بووه‌، كه‌ له‌سه‌ر سیانه‌ی بیركردنه‌وه‌و گفتار‌و كرداری باش بیناكراوه‌.

دوورخستنه‌وه‌ی كورد له‌مێژوودا له‌و ئاینه‌ بۆشاییه‌كی رۆحی كۆمه‌ڵایه‌تی سایكۆلۆجی بۆ كورد دروستكردووه‌و ته‌نانه‌ت دواتریش كه‌بووه‌ته‌ ئیسلام، ئه‌و بۆشاییه‌ به‌شێوه‌یه‌كی سرووشتی پڕنه‌كراوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ به‌شێكی كورد ئیسلامی زۆر به‌توندڕه‌وانه‌ وه‌رگرتووه‌و بوونی نه‌ته‌وه‌یی خۆیی له‌نێو ئیسلامدا تواندۆته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ بۆ ئه‌و مێژووه‌ مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی ته‌نیا وه‌كو شتێكی خۆڕسكی بووه‌، به‌شێكی تریشی كه‌ به‌ناچاری بووه‌ته‌ ئیسلام له‌لایه‌ك نه‌یتوانیووه‌ په‌یامی ئایینه‌كه‌ وه‌كو خۆی وه‌ربگرێت، له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئایینی پێشتری خۆی‌و ئه‌وه‌ش له‌بارێكی شلۆقدا هێشتوویه‌تیه‌وه‌.

به‌مشێوه‌یه‌ هیچ كام له‌م دوو ئاراسته‌ نه‌یانتوانیووه‌ جێگه‌وپێگه‌ی‌ خۆیان وه‌كو كورد له‌ناو ئیسلامدا بكه‌نه‌وه‌و بپارێزن. لایه‌نی یه‌كه‌میان له‌عه‌ره‌ب تووندتر په‌یوه‌ستبوون به‌ئاینه‌كه‌وه‌و شتێك نه‌ماوه‌ له‌بیرو هه‌ستی ئه‌واندا به‌ناوی‌ كورد وه‌كو نه‌ته‌وه‌ كه‌ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ش تائه‌ندازه‌یه‌ك په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌وه‌ هه‌بێت كه‌زۆرینه‌ی‌ كورد سونه‌ی‌ شافیعیه‌و ئه‌م مه‌زهه‌به‌ش وه‌كو مه‌زهه‌بی ده‌سه‌ڵات وابووه‌و كورد به‌باشی له‌ناو ئه‌م مه‌زهه‌به‌و ئیسلامدا به‌گشتی تواوه‌ته‌وه‌، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ فارسه‌كانه‌وه‌ كه‌ ته‌شه‌یوعیان له‌ناو كه‌سێتی فارسیدا تواندووه‌ته‌وه‌.

دووه‌میشیان نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و ئاسته‌ی‌ بۆچوون په‌ی به‌وه‌ببه‌ن كه‌ده‌توانرێت سوود له‌بنه‌ماكانی ئیسلام له‌عه‌داله‌تی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و له‌لێبورده‌یی‌و له‌پاراستنی ره‌وشت‌و ده‌ستپاكی‌و عیزه‌تی نه‌فس‌و زوهدو بڵندبوونی رۆح وه‌ربگیرێت له‌پێناوی‌ دروستكردنه‌وه‌ی‌ كه‌سێتی له‌مێژوودا تێكشكاوی‌ كوردیدا. له‌كاتێكدا ده‌زانین دراوسێكانی ئێمه‌ له‌فارس‌و تورك به‌سوودوه‌رگرتن له‌بنه‌ماكانی ئیسلام نه‌ك هه‌ر توانیویانه‌ كه‌سێتی نه‌ته‌وه‌یی خۆیان درووست بكه‌نه‌وه‌ به‌ڵكو ئیسلامیان كردۆته‌ یه‌كێك له‌پایه‌كانی درووستبوونی ناسیونالیزمی خۆیشیان.

خه‌می ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ هه‌رچۆن له‌مێژوودا نه‌مانتوانیووه‌ سوود له‌ئایینی ئیسلام وه‌ربگرین‌و بیكه‌ین به‌یه‌كێك له‌پایه‌كانی درووستكردنه‌وه‌ی‌ كه‌سێتی نه‌ته‌وه‌یمان‌و رێنیسانسی كوردی‌و ناسیونالیزمی كوردی، ئێستاش ئایینی ئیسلام له‌كوردستاندا ناتوانێت ئه‌و ده‌وره‌ ببینێت، چونكه‌ زۆرینه‌ی‌ خه‌ڵك په‌یامه‌كه‌یان وه‌كو په‌یوه‌ندی نێوان كه‌سی بڕوادارو خودای خۆی وه‌رگرتووه‌‌و كه‌مینه‌ش بریتین له‌حیزب‌و رێكخراوه‌ ئیسلامیه‌كان كه‌سه‌باره‌ت به‌وانیش ئه‌و بۆچوونه‌ درووستبووه‌ یان درووستكراوه‌ یان ره‌نگه‌ هه‌رواش بێت كه‌گوتاری ئه‌وان نه‌ك له‌كوردستاندا به‌ڵكو له‌سه‌ر ئاستی جیهان گوتارێكی سیاسی ئاینی له‌گه‌وهه‌ردا رووتكراوه‌یه‌ له‌مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌ته‌وایه‌تی‌و، سنوور‌و ره‌نگ‌و ره‌گه‌ز ناناسێت‌و واده‌ڕوانێت هه‌موو جێگایه‌ك مڵكی خودایه‌و نزیكترین كه‌سیش له‌خوداوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌سه‌ر به‌حیزب‌و ئاراسته‌كه‌ی ئه‌و بێت نه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ بێت كه‌خوداپه‌رستی ئاستی نزیكی له‌خوداوه‌ دیاری بكات.

به‌م ستراتیژه‌ش كورد ناتوانێت سوود له‌ئیسلام وه‌ربگرێت له‌پێناوی‌ بیناكردنه‌وه‌ی‌ كه‌سێتی نه‌ته‌وه‌یی خۆیدا. هۆكاره‌كه‌شی كورد خۆیه‌تی هه‌رچۆن نه‌یتوانیووه‌ سوود له‌پایه‌كانی تری‌ بوونی خۆی‌ وه‌كو ئیتنیكێكی جیاواز له‌وانیتر وه‌ربگرێت، نه‌یتوانیووه‌و تاكو ئێستاش ناتوانێت كه‌ڵك له‌ئیسلام وه‌ربگرێت وه‌كو ره‌گه‌زو پایه‌یه‌كی به‌هێز له‌گه‌ڵ كۆی‌ ره‌گه‌زو پایه‌كانی تری‌ بوونی خۆیدا به‌كاریبهێنێت بۆ خۆدرووستكردنه‌وه‌و خۆبنیادنانه‌وه‌و تاده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ر قاچی خۆی‌ رابوه‌ه‌ستێت‌و ببێت به‌كه‌سێتیه‌كی خاوه‌ن شووناس له‌سه‌ر جوگرافیای خۆی‌‌و له‌به‌رامبه‌ر ئه‌وانی تریشدا واته‌ له‌باری‌ به‌ركاربوونه‌وه‌ بگوازرێته‌وه‌ بۆ باری‌ به‌بكه‌ربوون.

 تێڕوانینی كورد بۆ ئایین مه‌به‌ستمان ده‌سه‌ڵات‌و نوخبه‌ی‌ سیاسی كوردیه‌ تێڕوانینێك نیه‌ به‌ئاراسته‌ی‌ سوودوه‌رگرتن بێت له‌ئاین بۆ خۆدرووستكردنه‌وه‌، به‌ڵكو هه‌ڵوێستی ئیتهامكردنی ئیسلام‌و به‌پرسیاركردنێتی له‌وه‌ی‌ كه‌گوایه‌ كۆی‌ گرفت‌و كێشه‌و كه‌موكورتی و ناعه‌داله‌تی‌و نایه‌كسانی‌و باڵاده‌ستبوونی عه‌قڵی شمولی‌و تۆتالیتاریه‌ت‌و دیكتاتۆریه‌ت‌و یه‌كتر قبوڵنه‌كردن‌و یه‌كتر سڕینه‌وه‌و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و خێزانییه‌كانیش... به‌گشتی ده‌كه‌ونه‌ ئه‌ستۆی‌ ئه‌و، هه‌رچه‌نده‌ له‌كۆمه‌ڵگه‌ دواكه‌وتوو خێڵایه‌تیه‌كانی وه‌كو ئێمه‌دا له‌پاڵ ئایندا هێزێكی كه‌لتووری‌ به‌هه‌ژموون كارده‌كات ئه‌ویش هێزی‌ نه‌ریت یان عورفه‌ كه‌زۆربه‌ی‌ كات پێش شه‌رع‌و یاساكانیش ده‌كه‌وێت. 

به‌مانایه‌كی تری‌ روانینی باوی‌ سیاسه‌تی كوردی‌ كه‌تاكو ئێستاش له‌ڕووی‌ داخران‌و كورتبینی‌و روانین بۆ هه‌موو ئه‌وانی تر وه‌كو دژو نه‌یار، له‌ژێر هه‌ژموونی ستالینیزم‌و تێزه‌ شمولیه‌كانی تردا، له‌به‌رناكاریی خۆی‌‌و خاڵیبوونه‌وه‌ی‌ له‌و ناوه‌ڕۆكه‌ی‌ كه‌ پێشترو تاكو ئێستاش به‌ناوی‌ دیموكراسی‌و ئازادی‌‌و عه‌داله‌ت‌و مافه‌وه‌ بانگه‌شه‌ی‌ دوور له‌كرداری‌ بۆ ده‌كات، روانینێكه‌ له‌بواری‌ كارو گوتندا پێیوایه‌ بۆ مانه‌وه‌ی‌ خۆی‌ هه‌موو ئه‌وانی تر پاسیڤ بكات، له‌كاتێكدا بێئاگایه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌خۆی‌ به‌ته‌واوی‌ پاسیڤكراوه‌و ته‌نیا ته‌نیا دیفاكتۆی‌ سیاسه‌تی پڕ له‌ململانێ كه‌ناوچه‌كه‌ی‌ گرتووه‌ته‌وه‌ به‌كوردستانیشه‌وه‌ ده‌یپارێزێت.

بۆیه‌ كاتێك بارودۆخه‌كه‌ هێورده‌بێته‌وه‌، چیتر بوار بۆ قسه‌ی‌ بێكردارو بانگه‌شه‌ی‌ بۆش بۆ دیموكراسی‌و ئازادی‌‌و ماف‌و عه‌داله‌ت نامێنێته‌وه‌، ره‌نگه‌ كۆمه‌ڵگه‌ جارێكی تر بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ناوخودی‌ خۆیی‌و پرسیاری‌ ئه‌وه‌ له‌خۆی‌ بكات ئایا تاكو ئێستا درووشمی بۆش‌و دوور له‌كرده‌وه‌ به‌كوێی گه‌یاندووه‌؟ ره‌نگه‌ له‌بارێكی وه‌هاشدا ئه‌گه‌ری‌ خۆخوێندنه‌وه‌و له‌خۆو پرسینه‌وه‌ش له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵگاوه‌ ده‌ربكه‌وێت.


ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP