xendan ads

سەردەمی رق لێبوونەوە!

نەبەز گۆران - 17-07-2017 - 2725 جار خوێندراوەتەوە



بەشی یەكەم

ئەم نووسینە خوێندنەوەیە بۆ دونیای حیزبی كوردیی و، سیستەمی دەسەڵاتەكەی. تەواوی خوێندنەوەكەش لە گۆشە نیگای رۆمانی (1984_جۆرج ئۆروێل) دەستپێدەكات، واتە: بیركردنەوە لەگەڵ (جۆرج ئۆروێل). رۆمانەكە دەكەینە دەقێكی بەردەستمان و لەگەڵ خوێندنەوەی دا، خوێندنەوەش بۆ دونیای حیزبی كوردی دەكەین. 
لەبەشی یەكەمی رۆمانەكەدا، هەفتەیەك هەیە، ناوی هەفتەی (رق)ە. لەم هەفتەیەدا هاوڵاتییان بەژداری دەكەن لە نەفرەتكردن لە كەسێك، كە ڕۆژانێك ئەو كەسە  سەر بەهەمان حیزب بووە و، لە سەرۆك یاخی بووە. یاخی بوونی كەسەكە بەخیانەت ناودەبرێت، چونكە تەواوی سیستەمە حیزبییەكە كار لەسەر دونیایەك دەكا، لەو دونیایەدا هەموو یاخی بوونێك و جیاوازی بیركردنەوەیەك، دەبێتە خیانەتی گەورەی حیزبی. 

هەمان دیمەن، ئەما بە شێوازی دیكە، لەناو حیزبی كوردیدا پانتاییەكی زۆری داگیركردوە. كەم نین ئەو كەسانەی بە یاخی بوون دەكرێن بە خائین و، بەرنەفرەتی منداڵانی حیزب دەكەون. كەم نین ئەو چركەسات و زەمانەی حیزب تەرخانیكردوە بۆ رق لێبوونەوە لە ئەویتری دەرەوەی خۆی. كاتێك حیزب گوتارێكی رەمزی بەرزدەكاتەوە، گوتارە رەمزییەكەی تەنها بۆ دابەشكردنی دیدگاكان نییە، بۆ بەرهەم هێنانی رقێكی گەورەیە بەرامبەر بە هەموو جیاوازییەك. هەر جیاوازییەك لەگەڵ ئایدۆلۆژیا و دیدگای حیزبی، دونیایەك نەفرەت لەگەڵ خۆی دەهێنیت. ترسی حیزب لە جیاوازی، ترسە لە كاڵبوونەوەی خۆی. ترسە لەكاڵبوونەوەی ئەو رقەی لە رێگەی ماشێنی راگەیاندنەوە رۆژانە دەیخاتە ناو كۆمەڵگەوە. هەرجیاوازییەك و یاخی بوونێك و مانادانێك بە ئازادی، خیانەتێكە لەو سیستەمەی حیزب لە رێگەی ئایدۆلۆژیاكەیەوە گەشەی پێدەدات. 

ئەگەر لە رۆمانەكەدا شوێنێك هەبێت بۆ هەڵرشتنی رق، لەناو دونیای حیزبی كوردیدا هەموو شوێنێك ئەو شوێنەیە رقی لێ‌ بەرهەم بهێنرێت. ئەگەر لە رۆمانەكەدا تەنها كەسێك بكرێتە كەرەستەی رق لێبوونەوە، لەناو دونیای حیزبی كوردیدا، هەموو ئەوانە دەبنە شوێنی رق لێبونەوە سیستەمە حیزبی و ئایدۆلۆژییە تێكشكاوەكەی حیزبیان قبوڵ نییە. ئەو ماشێنە گەورەیەی راگەیاندنی حیزب بە درێژایی مێژووی خۆی، ماشێنێك بووە بۆ سڕینەوەی  جیاوازییەكان، بۆ سڕینەوەی ئەوی تری دەرەوەی حیزب، بۆ نەفرەتكردن لەهەموو ئەو دیدگایانەی نایەنە ژێر چەتری حیزب و دەیانەوێت لە رووبەرێكی ئازاددا بیر بكەنەوە. 

هەرچۆن لە بەشی یەكەمی ڕۆمانەكەدا، وێنەكانی سەرۆك، سەرنجی هەموو كەس دەدەن. لەناو دونیای حیزبی كوردیشدا هەمان دیمەن دووبارە دەبێتەوە. وێنەكانی سەرۆك لە هەموو شوێنێك هەن، تەنانەت لە شوێنە تایبەتییەكانیش، بۆئەوەی بە ئایدۆلۆژیستەكان بڵێت، سەرۆك چاوی لە هەمووانە. هەرچی بكەن، هەرچی بڵێن، سەرۆك زۆر بەوردی دەیبینێت و لە هەموو شوێنێك ئامادەیی هەیە. مۆتەكەی وێنەكانی سەرۆك لە هەموو شوێنێك، ئامادەیی ئەو فاشییەتەیە حیزب لە رێگەی داگیركردنی خەیاڵەوە پەیڕەوی دەكات. ئەو وێنانە وێنەیەك نین بۆ دەرخستنی خۆشەویستی، وێنەیەكن سەرۆك تەنها لە رێگەی ئایدۆلۆژیاوە نایەتە ناو ژیانی تاكەكان، لە رێگەی وێنەكانیشیەوە دەبێتە چاودێری خەیاڵ و یادەوەرییەكان. 

ئەگەر لە رۆمانەكەدا، (مەفەرزەی گەڕۆكی پۆلیس بۆ سەیركردنی ناوماڵان) هەبێت. لە ئێستای حیزبی كوردیدا، دەیانجۆر تایپ لەو مەفرەزانە هەیە بۆ سەیركردنی ژیانی تایبەتی تاكەكان. ئەگەر دیمەنی چاودێریكردنی پیاوانی حیزبی كوردی بەسەر یەكترەوە، هەمان دیمەنی ناو رۆمانەكە نەبێت، بێگومان دیمەنێكی لەوە مەترسیدارترە. كەمنین ئەو هاوڵاتییانەی رۆژانە چاودێری دەكرێن، كەم نین ئەو رۆشنبیر و كەسە ئازادیی خوازانەی لەلایەن حیزبەوە چاودێری دەكرێن و هەوڵدەدرێت لە ژیانە تایبەتییەكەیان شتێك بزانرێت بۆ ئەوەی بكرێتە كەرەستەیەك بۆ تێكشكانیان.

چاودێرانی حیزب، یان (پۆلیسەكانی ئەخلاق) بەشێكی گرنگی دونیای حیزبین. بەشێكن لە هەموو شوێنێكدا هەن، بەشێكن دەیانەوێت بەهەر رێگایەك بووبێت بچنە ناو ژیانی تاكەكانەوە و، دیوە باش و خراپەكەی ژیانەتەیبەتیەكە  (هەڵبەت بەروانگەی خۆیان) بپێون. هەموو ئەو هەوڵە ئەخلاقیانەی لەلایەن پۆلیسە ئەخلاقییەكانی حیزبەوە دەدرێت بۆ چاودێریكردنی ئەخلاقی تاكەكان، تەواوی ئەو دیمەنانەن كە لە رۆمانەكەدا بەشێوەیەكی جیاوازتر پیشانمان دەدرێت.  بەڵام لەمانە مەترسیدارتر (پۆلیسەكانی خەیاڵ)ن.

پۆلیسەكانی خەیاڵ دەیانەوێت خەیاڵی ئێمە بخوێننەوە، دەیانەوێت تەنانەت بێنە ناو خەیاڵیشمانەوە. تەنانەت چاكەی خەیاڵ و تاوانی خەیاڵیش دەستنیشاندەكەن. 
تاوانی خەیاڵ ئەو تاوانەیە، كەسێك لە دونیا خەیاڵییەكەی خۆیدا، خەیاڵبكات لە حەوشەی ماڵی سەرۆكی حیزب نزیكبێتەوە، ئەم نیزبكوونەوە خەیاڵییە دەبێتە تاوانێكی گەورە و كەسی خەیاڵكراو سزادەدرێت. لای ئێمە نمونە (سەردەشت عوسمان) ئەو گەنجە رۆژنامەنووسەی لە دەقێكی خەیاڵیدا ویستی خەیاڵی خۆی پەیوەستبكات بە (حەرەمی) سەرۆكی حیزبەوە. ئەم دەقە خەیاڵییە بوویە تاوانێكی خەیاڵی و سزاكەشی بە كوشتن درایەوە. هەرچۆن لە رۆمانەكەدا سزای خەیاڵ هەیە، لەناو دونیای حیزبی كوردیشدا سزای خەیاڵ هەیە. 

چاكەی خەیاڵیش هەموو ئەوانە دەگرێتەوە كە بەخەیاڵەوە چاكەیەك بۆ حیزب و بۆ سەرۆك دەكەن. لەناو ئەدەبیاتی حیزبیدا پرە لەو جۆرە كەسانەی كە خەیاڵدەكەن بۆ چاكەی حیزب و، ئەدەب دەكەنە كەرەستەیەك بۆ ستایشی حیزب و سەرۆك، نەك لەبەر ئەوەی سەرۆكی و حیزب قابیلیەتی، بەڵكو بۆ ئەوەی پاداشتی ئەو خەیاڵەوەبگرنەوە. چاكەی خەیاڵ دروستكردنی دونیایەكی فەنتازی وەهمی دور لە حەقیقەتە بۆ حیزب و سەرۆك. دروستكردنی وێنەیەكی جیاوازە لە وێنە راستەقینەكە. هەر لەسەرەتای دروستبوونی حیزبی كوردییەوە ئەم چاكەی خەیاڵە بوونی هەبووە و، لە ئێستاشدا شوێنێكی گرنگی داگیركردوە. ئەوانەش دەبنە چاكەكاری خەیاڵی حیزبی، هەمیشە كار بۆ دروستكردنی دروشمی گەورەی بێ‌ جێبەجێكەر دەكەن. هەرچۆن لە رۆمانەكەدا باس لە پایە سەرەكییەكانی سێ‌ دروشمەكە دەكات، لە حیزبی كوردیشدا ئەو سێ‌ دروشمە ئامادەگییەكی تەواویان هەیە. 
شەڕ ئاشتییە
كۆیلایەتی ئازادییە
نەزانیی هێزە.

بڕواناكەم هیچ كەسێك هێندەی (جۆرج ئۆروێل) وێنە راستەقینەكەی حیزبی كێشابێت. ئەم سێ‌ دروشمە فاشییە، بناغەی حیزبی كوردیین. هەمیشە لە مێژووە تا بە ئێستا، حیزبی كوردی بەشێكی زۆری شەڕەكانی لە پێناو ئاشتیدا كردوە. شەڕی لە پێناو بەدەستهێنانی مافێك نەكردوە. زۆرینەی ئەو شەڕانەی حیزبی كوردی هەڵیگرساندون، یان ئەو شەڕانەی رووبەرووی بوونەتەوە، شەڕێك بوون ئامانجەكەی دۆزینەوەی كەلێنێك بووە بۆ ئاشتی. هەمیشەش لە شەڕەكاندا دروشمی گەورەی فاشیانەی بەرزكردوەتەوە و، دەیانكەس بڕوایانپێكردوە و لەو پێناوەدا گیانی خۆیان بەختكردوە، لە ئامانجیشدا كە ئاشتییەك هاتووەتە كایەوە، بەرهەمەكەی كۆمەڵێك دەسكەوتی بچوكی ئایدۆلۆژی بوون، كە ئەو دەستكەوتانە هەرگیز شوێنی راستەقینەی شەڕكەرەكان نەبووە. شەڕكردن لە پێناو ئاشتیدا، ستراتیژێكی گەورەی حیزبی كوردییە.

بەڵام كۆیلایەتی لەناو حیزبی كوریدا، فۆڕمەكەی گۆڕاوە. ئەو فۆڕمە كلاسییكەی نەماوە لەنێوان كۆیلەو ئاغادا هەبووە. ئێستا كۆیلە جۆرە مرۆڤێكی ئایدۆلۆژی بارگاویكراوە بە گوتاری فاشیی و، خزمەتی سیستەمێك دەكات. خزمەتكردنی بەسیستەمەكە لە كۆتاییدا دەچێتە ناو خزمەتكردن بە خودی دەسەڵاتە باڵاكە كە سەرۆك و خێڵە.( حیزبی كوردی لەم نیوسەدەیەی دوایدا، حزبێكی نییە یەك سیمای هەبێت، سیمای زۆرە و هەریەك لە سیماكانیشی مانای تایبەتی خۆی هەیە و ئەم فرەسیمایەشی بۆ ونكردنی خۆی نییە، بۆ باڵادەستی خۆیەتی.) ئەم تایپەی لە كۆیلایەتی كە هەیە، مەترسیدارترین تایپە. چونكە تەنها ئەركی خزمەتكردن نییە بە ئاغاكەی وەك تایپە كلاسیكییەكە، بەڵكو لە دەرەوەی خزمەت ئەركی تری هەیە، كە سڕینەوە و بەنەفرەتكردنی ئەویترە.

دروستكردنی سیستەمێكە هەموو بەهاكانی مرۆڤی تێدا دەتوێنەوە و مرۆڤ دەكات بەكەرەستەیەكی غەریزەی خزمەتچی سیستەم. سیستەمش دواجار خزمەتكاری سەرۆك و خێڵی باڵادەستە. كێشەی ئەم تایپەی كۆیلە، بروای وایە ئازادە. چونكە ئازادی لەوەدا دەبینێتەوە لەچوارچێوەی سیستەمە رێپێدراوەكەیدا شتێك بڵێت، یان شتێكی بەربكەوێت. لەدەرەوەی رێگە پێدانەكەی هەرگیز نایەوێت جوڵەیەك بكات. سنوورەكەی تاكوێ‌ بۆكێشراوە تا ئەو شوێنە دەروات و پێشی وایە ئازادی تا ئەو شوێنەیە بۆی كێشراوە. باكیی بەوە نییە، زانایی بەدەست بهێنێت. هەمیشە خزمەت بەو گوتارە دەكات كە دەڵێت: (خوێندن بەكەڵكی چیدێت، ئەوەندەی خوێندوەتەوە شێت بووە!) ئەم دورشمە نەریتی و ئایدۆلۆژی و مەترسیدارە، هێز دەداتە ئەو تایپەی حیزب.

هێزێك كە خزمەتی نەزانی بكات، چونكە پێیوایە زانایی هەرئەوەنە بەسە لە رێگە نادروستەكانی خۆیەوە فێربووە. پێی وایە نەزانی هێزە! گەر هێزیش نەبوایە بێگومان حیزبی كوردی سیخاخ نەدەبوو لەنەزان. پڕنەدەبوو لەو جۆرە مەخلوقەی شانازی بەنەزانی خۆیانەوە بكەن. لە پاڵ ئەمەشدا دەیانەوێت زانایی ئەویتری دەرەوەی خۆیان بدەنە بەرنەفرەت و بیهێنە ئاستی نەزانیینەكەی خۆیانەوە. بۆیە زۆر ئاساییە لەناو دونیایەكی لەم جۆرەدا زۆربەی رۆشنبیران بدرێنە بەرنەفرەت، چونكە ئەم دونیا حیزبیە یەكێكە لە دوژمنە راستەقینەكانی زانینە. حیزب و ئایدۆلۆژیاكەی دەزانن زانین ئازادی فراواندەكات، بۆیە خزمەتی نەنازنین دەكەن بۆ ئەوەی پانتایی ئازادی تەسك ببێتەوە. كەسی نەزان ئازادی ناوێت، تەنها ئەوەی دەوێت وەك ئاراستەكراوێك  بژی و بیرنەكاتەوە و باكی بەو شكۆیانە نەبێت لە مرۆڤدا هەن. حیزبیش پێویستی بەم تایپە نەزانەیە، بۆیە هەوڵدەدات نەزانی وەك هێزێك پیشانبدات. 

لەهەمان بەشی یەكەمدا باس لەوە دەكات: (هیچ شتێك نایاسایی نەبوو، ئیدی یاساییەك لە ئارادا نەبوو.) ئەم دیمەنە هەمان دیمەنی ناو ئێستای سیستەمی حیزبی كوردییە. شتێك نەماوەتەوە ناوی یاسابێت، ئەوەی شوێنی یاسای گرتوەتەوە حیزب و هێزە میلیشایی و باڵادەستەكانن. كاتێكیش كە یاسا كەوتە پەراوێزەوە، ئیدی لۆژیكی بەهێز و لاواز شوێنی دەگرنەوە و ئەم لۆژیكە خێڵەكی و دارستانییە، شوێنێك ناهێڵێتەوە بۆ ژیان. پەراوێزخستن و لێدان لە یاسا، پەراوێزخست و لێدانە لە بنەما بنەرەتیەكانی ئازادی و دیموكراسی. ئەو هەموو كوشت و فڕاندن و لێدانانەی، كە ئێمە شاهیدیانین بەشێكی گرنگن لەو كارە بەدانەی حیزب لە غیابی یاسادا دەیانكات. حیزبی یاسا لەناو دەبات بۆ ئەوەی خۆی ببێتە یاسا. حیزب لەگەڵ لەناو بردنی یاسادا، یەكسانی و دادپەروەیش لەناو دەبات. لەناوبردنی یاسا  تەنها هێنانە پێشەوەی رووداوی مەترسیدار نییە، بەڵكو تێكدانی فەرهەنگ و كلتوورە.

یاسا بەس وێستگەیەك نییە بۆ دروستكردنی یەكسانی لەنێوان چینەكان و مرۆڤەكاندا، یاسا شوێنێكیشە بۆ پاراستنی كلتوور و فەرهەنگ. كە حیزب لەم شوێنە دەدات تەواوی ئەو شوێنانەی پەیوەستن بە یاساوە تێك دەشكێن. لەم چركەساتانەدا كە حیزب ئەمكارانە دەكات، بەرگریكارەكانی كە بەشێكن لە كۆیلە نوێكانی دونیای ئایدۆلۆژیا،(سەگباوەڕەكان، ژیژك)  قسەیەكیان نابێت و دەكەونە دۆخی (دوفاقی). ئەم دوفاقییە بە كۆمەڵێك كەرەستەی لاوازەوە دەردەخەن. بوونی دوفاقییەكەش تەنها بۆ شاردنەوەی حەقیقەتەكە نییە، بەڵكو بروایەكی تەواویانە كە لە رێگەی حیزبەوە وەریانگرتووە. نابێت ئێمە پێمانوابێت ئەو دوفاقییەی لەناو كارەكتەر و حیزبی كوردیدا هەیە، دوفاقییەكی كاتییە، بە پێچەوانەوە ئەوە یەكێكە لەبروا و كۆڵەكە بنەرەتییەكانی حیزب.  هەمان ئەو دوفاقییەی لە رۆمانەكەدا دەردەكەوێت بەهەمان شێوە لەناو جەوهەری حیزبی كوردی و كارەكتەرەكانیشیدا دەردەكەوێت.

لە شوێنێكی دیكەی بەشی یەكەمی ڕۆمانەكەدا دەڵێت: (هەرگیز گوێ‌ لە بۆچون و نارەزایەتی رەشەخەڵكەكە نادەن!) ئەمە خاڵێكی گرنگە و، لەناو سیستەمی حیزبی كوردیدا ئەم خاڵە بەردەوام شوێنی قسەلەسەركردن بووە. گەرچی حیزبی كوردی هەمیشە كاردەكات بۆ بەجەماوەریكردن (مێگەل) گەرچی نایەوێت تاك لەشوێنی خۆیدا مانا و رەنگی خۆی هەبێت و دەیەوێت هەمووشتێك لە چوارچێوەی بەجەماوەریكردندا رەنگرێژبكات. بەڵام ناشیەوێت گوی لە خەڵكە رەشوروتەكە بگرێت. ئەوەی شوێنی گوێلێگرتنە لەناو حیزبی كوردیدا، بریتین لە تاقمێك ئەو تاقمەش ئەو شتانە دەڵێن حیزب گرنگە بەلایەوە. ئەما خەڵكە رەشەكەی خوارەوە بەردەوام داخوازی و شتێك دەڵێت، لەناو دونیای حیزبیدا هەست بەنامۆبوونی دەكرێت.

تەواوی نارەزایەتییەكانی ئەم بیست و پێنج ساڵەی ئەم دەسەڵاتە حیزبییە باشترین نمونە و ئەزمونن بۆ هەریەك لە ئێمە، حیزب نە ویستوویەتی گوێیان لێبگرێت، نە ئامادەش بووە رێگەیان بدات نارەزایەتی دەببرن. تەنانەت لە هەرشوێنێكدا دەستی گەیشتبێت بەنارەزایەتییەكان، لەو شوێنەدا وەڵامی حیزب بۆ نارەزایەتی یان كوشتن بووە یان گرتن یان فەلاقەكردن. (هیچ شتێك هێندەی مرۆڤ لای حیزبی كوردی بێمانا نییە.)

ئێمە نامانەوێت بگەرێینەوە بۆ دواوە و مێژووەكەیان بخوێنینەوە، ئێستایان ئاوێنەی مێژووەكەیانە. ئەم بەرهەمەی لە ئێستادا لەناو سیستەمی دەسەڵاتەكەیاندا دەبینین، بەرهەمی مێژوو و رابردوو و دونیاكەیانە. كاتێك ئەمە بەرهەمەكەیان بێت بێگومان مێژووەكەشیان لەمە بەدتربووە. گوێنەگرتن لە نارەزایەتییەكانی خەڵك، جۆرێكە لە پەروەردەی حیزبیان. جۆرێكە لەو دونیایەی كە پێیان وایە: هەموو نارەزایەتییەك یاخی بوونە و هەموو یاخی بوونێكیش خیانەتە. ئەو هەڵمەتی تەخوینكردنە بەسەر خەڵك و بەسەر كەسی نارازیدا پەخشی دەكەن، نیشانەیە بۆ تەواوی تێگەیشتنیان. هەر هەمان دونیای ناو رۆِمانەكەیە و لە واقیعی ئێمەدا بەشێوەیەكی فراوانتر دەیبینین.
ئێمە لەم دونیای حیزبییەدا كە دەرگیری بووین، سزای (برایەتی) مان هەیە! سزای برایەتی لەو چركەساتەدا دەستپێدەكات، گە تۆ سەر بە ئایدۆلۆژیایەك بیت و دۆستی كەسێك بیت دژی ئەو ئایدۆلۆژیایەبێت.

ئەم دۆست بوونەت لەگەڵ كەسێكی دژ بە ئایدۆلۆژیاكەت یان دەرەوەی حیزبەكەت، نەك هەر دەبێت جێگای گومانی پۆلیسەكانی ئەخلاقی ناو حیزب و پۆلیسەكانی خەیاڵ، دەبێتە جێگای مەترسیداریش بۆت. حیزب نایەوێت لەدەرەوەی سنوورەكانی خۆی هیچ پەیمانێكی برایەتی بوونی هەبێت. پەیمانی برایەتی لای حیزب ئەو پەیمانەیە خۆی دروستیدەكات، لە دەرەوەی ئەو پەمانە هەر جۆرە برایەتییەك دەبێتە مەترسی بۆ سەر حیزب.  لەم حاڵەتەشدا سزاكەی وەك رۆمانەكە دەڵێت:" نەدادگا هەبوو نە لێكۆڵینەوە، لەپڕ خەڵك وندەبوون. ... ناوت لەناو ناواندا نەدەما، باشترین وشەش بۆ ئەمە، بەهەڵم بوونە." سزای برایەتی لە دەرەوەی ئایدۆلۆژیای حیزب، زۆر لەو كەسانە گرتووەتەوە لە چوار چێوەی حیزب چوونەتە دەرەوە و برایەتیان لەگەڵ كەسی دەرەوەی حیزب بەستووە و سزادراون.  یانی  ئەو دیمەنەی ناو ڕۆمانەكە حیزبی كوردی لە واقیعدا جێبەجێیكردوە. 


تێبینی: ئەمە تەنها خوێندنەوەیەكە بۆ بەشی یەكەمی ڕۆمانەكە و لەو رێگەیەوە سەیركردنی حیزبی كوردی. لەبەشەكانی تردا لەسەر وێستگەكانی دیكە دەوەستین.


ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی و خەندان لێی بەرپرسیار نییە

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP