xendan ads

‌ دیموکراسی لای ئێمە

شۆڕش خالید ئاژگەیی - 14-03-2017 - 1867 جار خوێندراوەتەوە

شۆڕش خالید ئاژگه‌یی

دیموکراسی  له‌م سه‌رده‌مه‌دا باوترین سیسته‌می سیاسیه‌. ئه‌م چه‌مکه‌ له‌ سه‌ره‌تای هاتنه‌ کایه‌وه‌یدا پانتایه‌کی فراوان و به‌رینی له‌ جیهانی سیاسەتدا داگیر کرد، هه‌رچه‌نده‌  دیارده‌یه‌کی ته‌واو ڕۆژئاوایی بوو، لێ به‌ درێژایی چه‌ندین ساڵ و دوای ده‌رکه‌وتنی، له‌ وڵاتانی تریشدا زیاتر ناسێندرا و رووه‌و گه‌شانه‌وه‌ ڕێچکه‌ی گرت. 

ئه‌مه‌ش له‌ کاتیکدا بوو که‌ وا زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری سیسته‌م و ڕژێمه‌ سیاسیه‌کانی باوی ئەو سەردەم، ته‌واو تۆتالیتاری، تاک حزبی، دیکتاتۆری و فاشیستی بوون. دواتر به‌ هۆی ته‌وژمی کۆمه‌ڵێک قه‌یران و ته‌نگژه‌ی سیاسی، ئابووری و جڤاتیه‌وه‌، چێ پێیان پێ له‌ق کرا و ڕونگ و ڕووخسار و ناوه‌رۆکێکی دیموکراسیانه‌یان به‌ به‌ردا کرا و له‌ نیزامی شموولیه‌وه‌ بوون به‌ سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاتی فره‌ حزبی و دیموکراسیه‌وه‌. هه‌ڵبه‌ته‌ له‌ ڕۆژگاری ئیمرۆشماندا، چه‌مکی دیموکراسی و ره‌هه‌نده‌ فراوانەکانی ئه‌م جۆره‌ سیسته‌مه‌، نه‌یتوانیوه‌ ته‌واو ببێته‌ سیسته‌مێکی " جیهانی" و‌ له‌ زۆر شوێنی جیهاندا هێستا ژماره‌یه‌ک ڕژێمی خۆسه‌پێنه‌ر، تۆتالیتار و ته‌نانه‌ت "نیمچه‌ دیموکرات" ماون و نه‌که‌وتوونه‌ته‌ به‌ر باهۆزی سیسته‌می نوێی جیهانی و شنه‌بای دیموکراسیه‌وه‌.

له‌ و شوێنانه‌ی تاکو ئێستاش دیموکراسی ڕاسه‌قینه‌ نه‌یتوانیوه‌ به‌ شێوه‌یه‌کی کارا و کاریگه‌رانه‌ جێگیر ببێ، کۆمه‌‌ڵێک دامه‌زراوه‌و بزاڤی دیموکراتخواز، توانیویانه‌ بوونی خۆیان بسه‌پێنن، بۆیه‌ ناسینی چه‌مکی دیموکراسی له‌ نێو ده‌سه‌لاته‌ نادیموکراسیه‌کان، به‌ ته‌ڤی ڕه‌هه‌نده‌ هزری، دامه‌زراوه‌یی، کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیه‌کانیه‌وه‌ بۆته‌ پێداویستیێ‌کی ژیاری و خه‌ڵکێکی زۆر تامه‌زرۆی ناسین و پیاده‌کردنی ده‌سه‌ڵاتێکی له‌م جۆره‌ن، له‌ ژیانی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ڕۆشنبیری و ئیداریاندا.

له‌ هه‌موو وڵاتێکدا کۆمه‌ڵێک بنه‌مای ده‌سه‌ڵاتی دیموکراتیک، جۆرێک له‌ ده‌ستور، په‌رله‌مان، گرووپه‌ سیاسیه‌کان، پارتەکان،  کولتوری هه‌ڵبژاردن، سیسته‌می هه‌ڵبژاردن و به‌شداری سیاسی تا ڕاده‌یه‌کی به‌رچاو له‌ پانتای هزری جەماوەردا گەڵاڵە بووەو ناسینی حکوومه‌ت و جۆری سیاسه‌تی کارپێکراوی ئه‌م حکوومه‌تانه‌، پێویستی به‌ خوێندنه‌وه‌یه‌کی ورد و لێڤه‌کۆڵینی هه‌مه‌لایه‌نه‌ هه‌یه‌.  

هه‌ڵبه‌ته‌ دیراسه‌کردنی ئه‌م جۆره‌ ده‌سه‌ڵاتانه‌ ده‌بێ له‌ پاڵ دیراسه‌ کردنی ژماره‌یه‌ک چه‌مک و تایبه‌تمه‌ندیه‌وه‌بێ، له‌وانه‌، دامه‌زراوه‌ ناڕه‌سمیه‌کان، په‌یوه‌ندی نێوان ده‌سه‌ڵاته‌ ناڕه‌سمیه‌کان، نه‌ریته‌کانی تایبه‌ت به‌ ڕه‌فتاری سیاسی و شیوازه‌ نا شه‌رعیه‌کانی ده‌ستاوده‌ست کردنی ده‌سه‌ڵات و یەکتر نەخوێندنەوە و قەبوڵ نەکردنی یەکتر بە گۆڕەپانی ململانێ سیاسیەکاندا .بۆیه‌ ده توانین بڵێین زانستی سیاسه‌تی مۆدێڕن، ڕێك پیاده‌ کردنی‌ سیسته‌مێکی دیموکراسی  ( رەهایە) و هیچ جیاوازی له‌ گه‌ڵ مه‌فهوومی دیموکراسی و تێگەیشتن لەم زانستەوە نیە.  

 ئه‌وڕه‌هه‌نده‌ زیندووانه‌ی له‌ ژیانی دیموکراسیدا به‌ر چاو ده‌که‌ون و چین و توێژه‌ دیموکراتخوازه کان هه‌رده‌م له‌ پێشه‌نگی‌ پیادەکردنی تەواوی ئه‌م ڕه‌هه‌ندانه‌دان و تێکۆشانی بۆ ده‌که‌ن، خۆی له‌ چه‌شنی جۆری په‌یوه‌ندی‌ نێوان ده‌سه‌ڵاته‌ یاساییه‌کانی حکوومه‌ت( یاسادانان، جێبه‌جێ کردن و دادوره‌ی)، جۆری پرۆسه‌ی پێک هێنانی حکوومه‌ت، یاسادانان و جێ به‌ جێ کردنی یاساکان، پشکداری خه‌ڵکی له‌ گرووپ و ده‌سته‌ و پارته‌ سیاسیه‌کان و ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌کان، جۆری په‌یوه‌ندی له‌ نێوان نیزامی سیاسی و ڕای گشتیدا ده‌بینێته‌وه‌.    ‌ 

له‌وه‌ته‌ی ڕاپه‌ڕینی به‌هاری 1991 ه‌وه، تاکی کورد خه‌ریکی موماره‌سه‌ کردنی پره‌نسیپی چه‌مکی "دیموکراسیه‌". دوای خه‌باتی ڕزگاری نیشتیمانی و ئازاد بوونی کوردستان له‌ به‌ عس و پاشماوه‌ی دیکتاتۆریه‌ت و داپلۆسین و سته‌می نه‌ته‌وایه‌تیەوە، هه‌رکه‌سه‌و به‌ پێی میزاج و تێگه‌یشتن و خوێندنه‌وه‌و بەرژەوەندی تایبەت بەخۆیەوە، هاته‌ مه‌یدانی نووسین و ئاخافتن و بڵاوکردنەوەو هه‌وڵ دان بۆ پیاده‌ کردنی " پره‌نسیپەکانی دیموکراسی" چ وه‌ک پارت و ده‌سته‌و هێزی سیاسی، ج وه‌ک تاکێکی کوردی تامه‌زرۆی چه‌شتن و تاقیکردنه‌وه‌و ئه‌زموونگه‌ری، له‌ قۆناغی دوای خه‌باتی ڕزگاری نیشتیمانی و پێ نان بۆ نێو  قۆناغی شارستانیەوە. 

چه‌مکی "دیموکراسی" به‌ شێوازو ڕه‌نگ و قه‌باره‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ سودی لێ وەردەگیرا و به‌ پێی میزاج و تێگه‌یشتنه‌ فه‌ردیه‌کانه‌وه‌، شێته‌ڵ ده‌کرا.‌ سه‌رده‌مێک لای ڕۆژنامه‌ حزبیه‌کان چوارچێوه‌که‌ی تا ئه‌و ئاسته‌ به‌ر ته‌سک ده‌کرایه‌وه‌، ته‌نانه‌ت بوار بۆ ده‌ڕبڕینی ڕای جیاوازیش له‌ منداڵدانی بیرو بۆچوونه‌کاندا، ده‌خنکێندرا. ئه‌وه‌ی ڕه‌خنه‌یه‌کی ئاراسته‌ی ئه‌ندام حزبێک یا سه‌رکرده‌یه‌کی سیاسی بکردایه‌، ئه‌وه‌ بێ سێ و دوو به‌ لایه‌نگری لایه‌نی تر، به‌ کرێگیراو یا تێکده‌ر و سیخۆر لە قەڵەم دەدرا و ڕاپۆرت نووسە بێ موراڵ و نەفس نزم و هەلپەرەستە بێ کەلک و مەعریفە نائێنسانەکانیش، تا ئەوپەری بێ موراڵی هەموو سنوورێکی ئەخلاقیان دەبەزاند.
 
هاوکات له‌ گه‌ڵ ئه‌م باروودۆخه‌ی پرۆسه‌ی دیموکراسی له‌ کوردستانی باشور پێیدا تێ ده‌په‌ری، شه‌ڕێکی نه‌گریس به‌ر ده‌رگه‌ی ئه‌زموونی ده‌سه‌ڵاتدارێتی و حوکومرانێتی کوردی گرت و زۆرترین سه‌رمایه‌ی مرۆیی نیشتیمانی له‌م به‌ستێنه‌یه‌دا به‌ هه‌ده‌ر چوو.  هاوده‌م دەگه‌ل ئه‌م ڕه‌وشه‌ ناهه‌مواره‌شدا، ئه‌و ترۆسکاییه‌ئومێده‌ی له‌ چۆنیه‌تی پراکتیزه‌ کردنی پره‌نسیپ و نه‌ریتی دیموکراسیانه‌دا به‌دی ده‌کرا، کوژایه‌وه‌ تا ڕاده‌یه‌ک به‌ره‌و نه‌مان چوو. 

ڕۆڵی سه‌ندیکاو ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌کان

نه‌ تاکی کوردی تامه‌زرۆی ئازادی و دیموکراسی له‌ مانا و ناوه‌رۆکی" دیموکراسی ڕاسته‌قینه‌" گه‌یشت
و نه‌ پارت و لایه‌نه‌ سیاسیه‌کانیش توانیان ماناو فۆرمێکی ستاندارد و دان پیانراوی  خاڵی لە تەفسیراتی بسەقەت و باڵ شکاوی نێوده‌وڵه‌تی بده‌ن به‌ ده‌سته‌وه‌.

 بۆیه‌ دوای نه‌مانی شه‌ری ناوه‌خۆو هه‌ڵاتنی ئاسۆی ئاشته‌وایی و ده‌ست له‌ ملانێی سیاسی و برایه‌تی و کرانه‌وه‌ی سیاسی به‌ ره‌و ڕووی تاکه‌که‌نی کۆمه‌ڵ و ساز دانی چه‌ندین هه‌ڵبژاردن له‌ ئاستی شاره‌وانیه‌کان، ئه‌نجوومه‌نه‌کانی هه‌ڵبژێردراوی سه‌ر به‌ پارێزگاکان و فه‌رمه‌نگه‌ حکوومی و حزبیه‌کان و ده‌رکه‌وتنی زیاتری ڕووخساری دیموکراتیانه‌ ی سه‌ندیکاکان و چێ بوونی ده‌یان ڕێکخراوی جه‌ماوه‌ری و پیشه‌یی و لێڕاهاتن له‌ پڕوو پاگه‌نده‌ی سیاسی بۆ وه‌ده‌ست گرتنی ده‌سه‌ڵات، تا ڕاده‌یه‌ک  چه‌مکی دیموکراسی له‌ نێو چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵ جێگیر بوو. 

هه‌رچه‌نده‌ نکۆڵیش له‌وه‌ ناکرێ ڕێکخراوه‌ جه‌ماوه‌ری و پیشه‌ییه‌کانی کوردستان، به‌ پێی ئه‌و لێدوانانه‌ی له‌ لایه‌ن توێژی ڕۆشنبیران و چاودێرانه‌وه‌ له‌ میدیای کوردستانه‌وه‌ بڵاو ده‌کرێنه‌وه‌، نه‌یانتوانیوه‌ له‌ به‌ر نه‌بوونی سه‌ربه‌ خۆیی ئابووری و سه‌رچاوه‌ی ماددیه‌وه‌، وه‌کو پێویست ڕۆڵێکی چالاکانه‌ ی جڤاکی لە کوردستاندا ببینن و داکۆکی له‌ ماف و داخوازیه‌کانی ئه‌ندامانیان بکه‌ن و کاریگه‌ریان هه‌بێ به‌سه‌ر ده‌رچوونی بڕیار و ڕاسپارده‌کانی په‌رله‌مان و دام و ده‌زگا حزبی و حکوومیه‌کانه‌وه‌.

به‌ ڵام هێشتا لای ژماره‌یه‌کی زۆر له‌ ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگای کوردی ، دیموکراسی لێکدانه‌وه ی جیا جیای بۆ ده‌هاته‌ کرن. کۆمه‌ڵێک وای بۆ ده‌چوون وه‌شان و ده‌رکردنی ژماره‌یه‌کی به‌رچاوی ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و چاپه‌مه‌نی له‌ هه‌رێمی‌ کوردستان، ده‌لاله‌تێکه‌ بۆ بوونی دیموکراسیه‌کی شایسته‌ و تۆکمه‌. هه‌ندێکی تر پێیان وابوو بوونی ئه‌م ته‌وژمه‌ به‌ خوڕه‌ی حزب و گرووپ و ده‌سته‌ی سیاسی له‌ هه‌رێمی کوردستان و زۆری و بۆریی ڕۆژنامه‌ که‌ناڵه‌ ته‌له‌فزیۆنیه‌کان، ئاماژەیەکە بۆ بەرقەرار بوونی حوکمی یاساو حوکمێکی تەواو پابەند بە  پرەنسیپەکانی دیموکراسیەوە.

چه‌مکی دیموکراسی لای تاکی کورد 

به‌ڵام کاتێک پرسیاری " مه‌فهوومی دیموکراسی لای تۆ چۆنه"‌؟ ڕووبه‌ڕووی تاک ده‌کرایه‌وه‌، جا ئه‌م تاکه سه‌ر به‌ هه‌ر چین و توێژێکه‌وه‌ بووایه‌،به‌ لێکدانه‌وه‌ی جۆراوجۆره‌وه‌ به‌رسڤی پرسیاره‌که‌ت وه‌رده‌گرته‌وه‌.

هه‌ڵبه‌ته‌ دوای پرۆسه‌ی ئازادی عێراق و چوونی کورد بۆ به‌غدا و پشکداری له‌ سه‌ر له‌ نوێ بونیاد نانه‌وه‌ی عێراقی داڕووخاوو گیرۆده‌ی ده‌ستی تیرۆر و تۆقاندن و نه‌مازه‌ گفتوگۆ به‌رده‌وام و فره‌وانه‌کانی لایه‌نه‌ سیاسیه‌کانی عێراقی به‌ کورد و عه‌ره‌به‌وه‌ بۆ پێک هێنانی حکوومه‌تی بنکه‌ فراوان، بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ چه‌مکی دیموکراسی تا ڕاده‌یه‌کی به‌رچاو لای تاکی کورد به‌ پله‌ی یه‌که‌م به‌ شێوه‌یه‌کی ئه‌رێنی جێگیر بووه‌. بۆ نموونه‌ کاتێک جه‌ماوه‌ری کوردستان به‌ هۆی که‌مو کورتیه‌ ئیداری و فشاری ژیانی ڕۆژانه‌ له به‌ر‌ نه‌بوونی ئاوو کاره‌با و خزمه‌ت گوزاریه‌ گشتیه‌کان و نه‌بوونی دادپه‌روه‌ری سه‌رهه‌ڵدانی په‌تای " گه‌نده‌ڵی" ه‌وه‌ ده‌یانویست هه‌ڵبژاردنی ئه‌م جاره‌ی ئه‌نجوومه‌نی نیشتیمانی عێراقی، وه‌ک ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕینێک له‌م بێ سه‌رو به‌ریه‌، بایکۆت بکه‌ن، ده‌ری خست که‌وا به‌کارهێنانی ماف به‌ پێی پره‌نسیپه‌کانی دیموکراسی و ئازادی له‌ م حاڵه‌تدا به‌ زیان بۆ کوردستان و دواڕۆژی سیاسیه‌که‌یه‌وه‌ ده‌شکایه‌وه‌. 

ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی

 گووتنه‌وه‌ی ڕسته‌ی " مافی خۆمه‌ وه‌ک تاکێکی ئازاد و دیموکراتخواز له‌ جڤاتێکی مه‌ده‌نی به‌ شداری له‌م پرۆسه‌یه‌دا نه‌که‌م"، له‌ هه‌مان کاتدا بیانوویه‌که‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی کێماسیه‌ ئیداری و ئابووریه‌کان، لێ مه‌ترسیه‌کی گه‌وره‌ش بوو بۆ سه‌ر ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی کوردستان و له‌ ده‌ست دانی هه‌لێکی مێژوویی بۆ ده‌رخستنی قه‌واره‌ی سیاسی له‌ وڵاتێکی پڕ له‌ ئاشووب و هه‌ڵبه‌ز و دابه‌زو  تەژی رووداوو لاسه‌نگ بوونی هاوکێشه‌ سیاسیه‌کان، له‌ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌ندێ لایه‌ن و به‌ زیانی کۆمه‌ڵێکی تر. 

سه‌ره‌تایه‌ک بۆ دواڕۆژ

 بەڵام نکۆڵیش ناکرێ له‌ وه‌ی ئه‌م دیموکراسیه‌ی حاڵی حازر له‌ لایه‌ن لایه‌ن و پارته‌ سیاسیه‌کانی کورد و جه‌ماه‌ری کوردستان له‌ کوردستانی باشوور جێگیر بووه‌، ناگاته‌ ئه‌و مه‌فهوومه‌ی ڕۆژئاواییه‌کان لێی تێگه‌یشتوون و له‌ ژیانی کۆمه‌ڵایه‌تی، ڕۆشنبیری، په‌روه‌رده‌و فێر کردن و کاروباری سیاسیه‌وه‌ پیاده‌ی ده‌که‌ن. به‌ڵکو ده‌کرێ بڵێین سه‌ره‌تایه‌که‌ بۆ دواڕۆژو زیاتر قۆۆڵ کردنه‌وه‌ی له‌ ڕه‌وتی ژیانی ڕۆژانه‌دا و لێڕاهێنانی نه‌وه‌ی ئێستا له‌ قۆناغه‌کانی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و دوا ناوه‌ندیدا، چوونکه‌ قوتابخانه‌، یه‌که‌م شوێنی گه‌شه‌ کردنی بیرو هزری دیموکراسیه‌ و دارشتنی پلان و به‌رنامه‌ و دانانی ستراتیژیێکی چه‌سپاوو له‌م بواره‌دا، ده‌بێته‌ فاکته‌رێکی هه‌ره‌ به‌ هێز له‌ پێناو چه‌سپاندنی هزری دیموکراسی له‌ مێشک و ده‌روونی نه‌وه‌ی نوێدا و دواتر درووست بوونی فه‌رهه‌نگێکی ده‌وڵه‌مه‌ندی دیموکراسی.

تێکنۆلۆژیای تازه‌و ڕاگه‌یاندنی ئێلێکترۆنی 

له‌ هه‌رێمی کوردستانیش له‌ نیوه‌ی دووه‌می کۆتایی ساڵانی نه‌وه‌ده‌وه‌، هاوده‌م دگه‌ل ڕاماڵینی کۆمه‌ڵگه‌ی کۆردستان له‌ ته‌پ و تۆزی شه‌ڕی ناوه‌خۆو پێکدادانه‌ سیاسی و سه‌ربازیه‌کانه‌وه‌ و سه‌ره‌تای به‌ مه‌ده‌نی کردنی جڤاتی کوردستان و دامه‌زراندنی دامو ده‌ستگای حکوومی و بره‌و دان به‌ پرۆسه‌ی ئاوه‌دان کردنه‌وه‌ی شارو گوند و لادێ و گه‌یشتنی ده‌ستی یارمه‌تی و ئاواکاری بۆ گونده‌ دووره‌ده‌ست و لاته‌ریکه‌کان، تێکنۆلۆژیای تازه‌ش هاته‌ کوردستان و له‌ داموو ده‌زگا ئیداری و حزبیه‌کان خرایه‌ گه‌ڕ.

 ئه‌م قۆناغه‌ش که‌ وا به‌ شۆڕشی زانیاریه‌کان و له‌ ڕۆژ ئاواش به‌ سه‌ره‌تای درووست بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی زانیاریه‌کان (Information Society)، ناوزه‌د کرا ،به‌ره‌ به‌ره‌ توانی کار ئاسانیه‌کی به‌رچاو بۆ مرۆڤایه‌تی بهێنیته‌ ئارا و له‌ بواره‌کانی ته‌ندروستی، په‌روه‌رده‌، خزمه‌ته‌ کۆمه‌ڵایه‌تی و حکومیه‌کان و به‌ده‌ست هێنانی زانیاری و زانستی سه‌رده‌میانه‌، زۆر کۆسپ و ئاسته‌نگی سه‌ر ڕێگا لابدات و مه‌وداکان کورت بکاته‌وه‌.  بەتایبەتی هاتنە مەیدانی ماڵپەڕە کۆمەڵایەتیەکانی وەک فەیس بووک و تویتەر و ئینستگرام و هتد، دەروازەیەکی تری بەرەو رووی جیهانی دەرەوەدا کردەوەو پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکانی بردە قۆناغێکی ترەوە.

ئینتێرنێت توانی ته‌ڤی سنوور و په‌رده‌و دیوار و شووره‌کانی به‌رده‌م وه‌ده‌ست خستنی زانیاری و کرانه‌وه‌ به‌ره‌و جیهانی ده‌ره‌وه‌ بڕووخێنێ و ده‌رفه‌ت و هه‌لی زیاتر بخاته‌ به‌رده‌ست مرۆڤایه‌تیه‌وه‌.

ڕاگه‌یاندنی کوردستان به‌ گشتی و میدیای کوردی به‌ تایبه‌تی توانی ئه‌م هه‌له‌ گونجاوه‌ بقۆزێته‌وه‌و و بره‌و به‌ کردنه‌وه‌ی که‌ناڵ و راگه‌یاندنی تازه‌ بابه‌ت و سه‌رده‌میانه‌ بدات و کۆشش بکات بۆ خۆ گونجاندن له‌ گه‌ڵ ئه‌م دیارده‌ نوێیه‌. کردنه‌وه‌ی چه‌ندین که‌ناڵی ئاسمانی و گونجان له‌گه‌ڵ قۆناغ و سه‌رده‌می تازه ی ڕاگه‌یاندن و ئاڵو گۆڕی زانیاریه‌کان، ‌ به‌ یه‌کێک له‌ لایه‌نه‌ دیاره‌کانی ئه‌م قۆناغه‌ تازه‌یه‌ دهێته‌ هه‌ژماردن.

ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تی

لێ پرسێک که‌ وا هێشتا بۆ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردستان، به‌ بڕوای من، یه‌ک لا نه‌بووبۆوه‌، چۆنیه‌تی به‌کار هێنانی نه‌ریت و پره‌نسیپ و ڕێکاره‌ دیموکراسیه‌کانه‌ که‌ وا ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێ، چین و توێژه‌کانی  کۆمه‌ڵی کوردستان به‌ شێوازی جۆراوجۆره‌وه‌و، ته‌نانه‌ت به‌ پێی میزاجه‌وه‌، ته‌عبیری لێ ده‌که‌ن.

زۆر جار له‌ جیاتی ئاراسته‌ کردنی ڕه‌خنه‌ی بوونیاد نه‌رو، به‌تایبه‌تی ڕێگه‌ چاره‌کان، هاووڵاتیان ‌هێمای پرسیار و به‌دگوومانی ده‌خه‌نه‌ سه‌ر هه‌موو دیارده‌یه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و ئابووریه‌وه‌. به‌ چاوی ڕه‌خنه‌وه‌ له‌ کارو چالاکیه‌کانی حکوومی و تەنانەت یەکتریش ده‌ڕوانن و بێ ئه‌وه‌ی ڕێگا چاره‌کان ده‌ست نیشان بکه‌ن و ئاسته‌نگ و کۆسپه‌کان دیاری بکه‌ن و به‌ شێوه‌یه‌کی کۆنکرێتی په‌نجه‌ بۆ بابه‌ته‌ سه‌قه‌ت ق نه‌شیاوه جڤاتی و ئیداریه‌کان درێژ بکه‌ن، سیسته‌مێکی زه‌به‌لاحی ئیداری و حکوومی ده‌خه‌نه‌ ژێر پرسیار و سه‌دان ناوو ناتۆره‌ی بۆ ده‌دۆزنه‌وه‌. 

هه‌ڵبه‌ته‌ به‌ پێی خاڵه‌ جه‌وهه‌ریه‌کانی مافی تاک و ئازادیه‌ فه‌ردیه‌کان و له‌ سه‌روویانه‌وه‌ پره‌نسیپه‌کانی تایبه‌ت به‌ سیسته‌مێکی دیموکراسیه‌وه‌، هاووڵاتی مافی خۆیه‌تی به‌ چاوی ڕه‌خنه‌ سه‌یری کۆی سیسته‌می ژیان و گوزه‌ران و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی، دادپه‌روه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تی، ئاستی خزمه‌ت گوزاریه‌کان و سیاسه‌تمه‌دارانی وڵات بکات، لێ ئه‌گه‌ر حاڵه‌تی بێ عه‌داڵه‌تی، گه‌نده‌ڵی و نه‌بوونی خزمه‌تگوزاری و بێ سه‌رووبه‌ریی کۆمه‌ڵایه‌تیشی که‌وته‌ به‌رچاو بۆی هه‌یه‌ ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تی به‌رز بکاته‌وه‌و له‌ ڕێگه‌ی دامه‌زراوه‌ جه‌ماوه‌ری و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیه‌وه‌ ده‌نگی ناره‌زایه‌تی و بێزاری، بگه‌یه‌نێته‌ ده‌سه‌ڵاتداران. له‌م حاڵه‌ته‌شدا ده‌بێ ده‌رگای خۆپیشاندانی هێمنانه‌ و دوور له‌ تووندوو تیژی و گێره‌شێوێنی و مان گرتن بۆ جه‌ماه‌ر کراوه‌ بێ و نابێ به‌ هیچ جۆرێ کۆت و به‌ندی بخرێته‌ سه‌ر. ده‌سه‌ڵاتی سیاسیش بۆی هه‌یه‌ له‌ ڕێگه‌ی نوێنه‌رانی ده‌ست نیشان کراوی جه‌ماوه‌ره‌وه‌ له‌ کێشه‌ و گرفته‌کان بکۆڵێته‌وه‌و دوای به‌ڵێنی دان بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کان، به‌ڵێنه‌کانی تا سه‌ر جێ به‌ جێ بکات و به‌ بیانووی جیا جیاوه‌ داخوازیه‌کان نه‌ خاته‌ پشت گوێوه‌. 

ئازادی ڕاده‌ربڕین و ڕۆژنامه‌ ئه‌لێکترۆنیه‌کان

 " ئازادی ڕاده‌ربڕین" به‌ مانای سووکایه‌تی پێکردن، ناوزڕاندن و ڕق و کینه‌ له‌ یه‌ک گرتن و ڕووبه‌ڕوو کردنه‌وه‌ی چین و توێژکانی کۆمه‌ڵ نیه‌، هه‌رچه‌نده‌ ته‌ڤی جڤاته‌ دیموکراسیه‌کان له‌سه‌ر کۆمه‌ڵێک بنه‌ماو پره‌نسیپی نه‌گۆڕ، پێک هاتوون که‌ یه‌کێکیان ئازادی ڕاده‌ربڕین و ڕاگه‌یاندنی ئازاده"‌. 


ماڵپه‌ره‌کوردیه‌کان و ناوزڕاندنی سه‌رکرده‌کانی کورد 
خاڵێکی سه‌رنج ڕاکێش ده‌رباره‌ی ئه‌م ماڵپه‌رانه‌ ئه‌وه‌یه‌، راست و چه‌پ و بێ بڕانه‌وه‌ ڕۆژانه‌ به‌رده‌وامن له‌ سه‌ر بلاو کردنه‌وه‌ی ئه‌وبابه‌تانه‌ی ، به‌ پێی نه‌ریتی ڕۆژنامه‌گه‌ری ئازاد، فڕیان به‌ سه‌ر راگه‌یاندنی ئازاده‌وه‌ نیه‌. 

ناو زڕاندنی که‌سایه‌تیه‌ سیاسیه‌کانی کوردستان، سووکایه‌تی کردن به‌ حکوومه‌ت و سه‌رکرده‌کانی کورد، پارت و لایه‌نه‌ سیاسیه‌کان، بێ با‌یه‌خ کردنی مێژوو ی خه‌باتی ڕزگاری نیشتیمانی  و له‌ سه‌رووهه‌موویانه‌وه ده‌سکه‌وته‌کانی بزاڤی ڕزگاریخوازی کورد، به‌ هه‌موو که‌م و کورتیه‌کانه‌وه‌، له‌ خشته‌ بردن و چه‌واشه‌ کردنی جه‌ماور ی کوردستان، نه‌مازه توێژی لاو گه‌نجه‌کان، ‌ چ له‌ ڕێگه‌ی کارێکاتێره‌‌کانیانه‌وه‌، چ له‌ میانه‌ی نووسینی بابه‌ته‌کانه‌وه‌ و چ لە رووی بابەتەکانی فەیس بووک و کۆمێنتە نەشیاوەکانەوە، کۆمه‌ڵێک تایبه‌تمه‌ندی و خه‌سڵه‌تی ئه‌م ماڵپه‌رانن.  

کاتێک مرۆڤ به‌ چاو به‌ سه‌ردێڕی بابه‌ته‌کاندا ده‌خشێنێ، ژماره‌یه‌کی زۆر که‌میان نه‌بێ، ئه‌وانی تر خاوه‌نی هیچ پڕۆژه‌یه‌کی چاکسازی نین. ته‌نیا وه‌ک بڵێی له‌ ڕێگه‌ی ئینتێرنێته‌وه‌ نووسه‌رانی بابه‌ته‌کان له‌ و په‌ڕی بێ ئیشی و بێ چاره‌ییدا ، ده‌سته‌ویه‌خه‌ی یه‌کتر بوونه‌ته‌وه‌، ده‌سته‌ویه‌خه‌بوونێک هیچ به‌رهه‌می ئه‌رێنی و به‌ که‌ڵک و سوود به‌خشی، نه‌ بۆ کۆمه‌ڵگه‌ی کورده‌واری، نه‌ بۆ خودی خۆیان لێ شین نابێ و هێچ کام له‌م نووسه‌رانه‌، خاوه‌ن چه‌ندین و چه‌ند ناوی خوازراوو بێ بنه‌مان و له‌ زۆر حاڵه‌تدا هه‌ر به‌م ناوه‌ خوزراوو وه‌همیانه‌وه‌، په‌لاماری سه‌ر یه‌کتر ده‌ده‌ن و زۆر جار سنووری ئه‌خلاقیش له‌ نووسینه‌کانیاندا ده‌به‌زێنن.

 ئه‌مانه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ڕاستی خاوه‌نی پڕۆژه‌یه‌کی به‌ سوودی هونه‌ری، ڕۆشنبیری، فه‌رهه‌نگی، ئه‌کادیمی و زانستی سیاسی و چاکسازی بوونایه‌، ئاوا بێ به‌زه‌ییانه و به‌ ناوی خوازراوو بێ بنه‌ما،‌ نه‌ده‌که‌وتنه‌ گیانی یه‌کتر و مل شکاندن و سووکایەتی کردن بە یەکتر و بەوانی ترەوە.


ئه‌م کاره‌ش به‌ هیچ کڵۆجێ نه‌چێته‌ خانه‌ی ڕاگه‌یاندنی ئازاد و ئازادی فه‌ردی و ئه‌و دیموکراسیه‌ی زۆربه‌ی ئه‌م " نووسه‌رانه‌" له‌ سایه‌یدا ژیان به‌سه‌ر ده‌به‌ن‌.

 ته‌نانه‌ت ئه‌م ماڵپه‌ڕه‌ کوردیانه‌ی وا بێ به‌زه‌ییانه‌، بێ ئه‌وه‌ی هۆشیارانه‌ بۆ ویژدانی خه‌وتوویان بگه‌ڕێنه‌وه و دادپه‌روه‌ری بکه‌نه‌ سه‌نگی مه‌حه‌کی ڕه‌خنه‌کانیان، له‌ هه‌ر ولاتێکی ئه‌ورووپی ڕووبه‌ڕووی دادگا و لێپێچانه‌وه‌ی یاسایی ده‌بوونه‌وه‌.

 ئه‌گه‌ر بێتوو بێ بنه‌ماو بێ به‌ڵگه و بێ ویژدانانه‌‌ ناوی سیاسه‌تمه‌دارو هاووڵاتیانی ئاسایی بزڕێنن و سایته‌کانیان، به‌ بیانووی "ئازادی ڕاده‌ربڕین و ڕاگه‌یاندنه‌وه‌" بکه‌نه‌ سه‌کۆی پرژاندنی ژه‌هری دووبه‌ره‌کی و لێکترازاندن، پێکدادان،  ناوچەگەرێتی قیزەوەن، نانه‌وه‌ی پشێوی کۆمه‌ڵایه‌تی، هاندانی جه‌ماوه‌ر بۆ کاری تێکدان و ئاژاوه‌ نانه‌وه‌ و له‌ بار بردنی ده‌رفه‌ته‌ مێژووییه‌کان و تێکدانه‌وه‌، ده‌بێ خاوه‌نی ئه‌و ئاماده‌ییه‌ش بن، له‌ دادگاکانی ئه‌وڕوپیدا به‌رگری له‌م نه‌هجه‌ نادیموکراسیانه‌یان بکه‌ن. 

بۆیه‌ له‌ ڕووی سیاسیه‌وه‌ " ماڵپه‌ڕه‌ ژه‌هر پڕژێنه‌کان" دۆراون چوونکه‌ له‌ هیچ سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاتی سیاسیدا، هه‌ر له‌ کاتی سه‌رهه‌ڵدانی بیری دیموکراسیدا، ئێستاشی له‌ گه‌ڵدا بێ، ناوزڕاندن، له‌که‌دار کردنی که‌سایه‌تیه‌کان بێ به‌ڵگه‌ی یاسایی و سه‌لمێنراو وناوو ناتۆره‌ هه‌ڵبه‌ستن بۆ سیساسه‌‌تمه‌دارو که‌سایه‌تیه‌ سیاسی و ڕۆشنبیریه‌کان، نه‌چۆته‌ خانه‌ی به‌ دیموکراسی کردنی کۆمه‌ڵگه‌ و  ڕێبازی ده‌سته‌ به‌رکردنی ماف و ئازادیه‌کان و پیادەکردنی دادی کۆمەڵایەتیەوە.


ئەم وتارە دەربڕی رای نووسەر خۆیەتی و خەندان لێی بەرپرسیار نییە

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP