لێکەوتەکانى ڕیفراندۆم هۆکار یان دەرەنجام

فارس نەوڕۆڵی - 25-09-2019 - 1355 جار خوێندراوەتەوە

میللەتى کورد بەردەوام بۆ مانەوەى قوربانى داوە، چونکە دوژمنانى کورد بەیاسای جەنگەڵستان مامەڵەیان لەگەڵدا کردووە، واتە گورگ نەبیت گورگ دەتخوات، ئەمەش واى کردووە زۆربەى وێستگەکانى کوردو مێژووى کورد تراژیدیا بووە، لە بەرامبەر ئەم هەموو دڕندەییەدا کورد کاردانەوەى دڕاندانەى نەبووەو بە پێى پێداویستى و گونجان بۆ پاراستنى خۆى شێوازى جیاجیاى خەباتى گرتۆتەبەر، بەڵام نەمانتوانیوە ئەم تراژیدیایانە بکەینە خاڵى وەرچەرخان، میللەتى کورد لە سەدەى بیستەمدا بەخەباتى چەکدارى پارێزگارى لە بوونى خۆى دەکردو داواى مافەکانى دەکرد، بەڵام لەسەدەى بیست و یەک دا کە بە سەدەى ئازادى گەلان و دیموکراتى ناوزەند کراوە، گەلى کوردستان لەباشور بۆ گەیشتن بە ئامانج بۆ بوون بە دەوڵەت بۆ سەربەخۆى وەک هەرنەتەوەیەکى دیکە لە ڕێگاى ڕیفراندۆمەوە بە جیهانى گوت ئێمەش سەربەخۆیمان دەوێت، کورد بۆ ئەم هەنگاوەى نا بۆ ڕیفراندۆمى ئەنجامدا؟ بۆئەوەى لە ئەنجامدانى ڕیفراندۆم تێبگەین، پێویستە لە خۆمان تێبگەین، لە کورد بوون و کێشەى کورد تێبگەین لە مێژووى چەوسانەوەى کورد تێبگەین، چونکە ڕیفراندۆم دەرئەنجامە، کەواتە دەبێ بە دواى هۆکارەکانى دا بڕۆین، بۆ ئەوەى دەرئەنجامەکەى بخوێنینەوە، دەرەنجام چى یە؟ گەیشتنە بە سەرەتایەک بۆ ئەوەى بگەین بە ئەنجامى شتێک هەربۆیە دەرئەنجام ئامانج نیە، بەڵکو ڕێگایە بەرەو ئامانج.
کورد ڕیفراندۆمى ئەنجامدا لە پێناو ئامانجێکى گەورەدا کە سەربەخۆی و دەوڵەتى سەربەخۆى بوو کەواتە ڕیفراندۆم  لە پێناو سەربەخۆى و دەوڵەتى کوردیدا بوو

 

کورد ڕیفراندۆمى ئەنجامدا لە پێناو ئامانجێکى گەورەدا کە سەربەخۆی و دەوڵەتى سەربەخۆى بوو کەواتە ڕیفراندۆم  لە پێناو سەربەخۆى و دەوڵەتى کوردیدا بوو، بەڵام بۆچی له‌م کاته‌دا ڕیفراندۆم ئه‌نجام درا؟ لەبەرئەوەى بەغدا هیچ هاتنە پێشەوەیان نەبوو بۆ مافە دەستوریەکانى کوردستان هیچ گۆڕانێک لەبیروبۆچونیان ڕوى نەدا، ستەمکارانە مامەڵەیان دەکرد، لێرەوە دەبێ ستەملێکراو جوڵەبکات و لەجێگایەکدا ڕیسک بکات بۆ ئه‌وه‌ی ئەو پەیوەندیە نابەرابەرەى ستەمکارو ستەملێکراو تێک بدات.
ڕیفراندۆم لە هەربارێکدا بێت هەر ڕایەکى جیاى لەسەر هەبێ ڕیفراندۆم وەک ئاکت (کردە) یەکى سیاسی دیموکراسیانە مافى هەر گەل و نەتەوەیەکە کە بەم کردە سیاسیە هەستێت

 

ڕیفراندۆم لە هەربارێکدا بێت هەر ڕایەکى جیاى لەسەر هەبێ ڕیفراندۆم وەک ئاکت (کردە) یەکى سیاسی دیموکراسیانە مافى هەر گەل و نەتەوەیەکە کە بەم کردە سیاسیە هەستێت، هەڵبەتە ئەگەر هەلومەرج و بارودۆخ گونجاوبێت و ئامانجێکى گەورەى لەپشتەوە بێت پەیوەندى بەمەسەلەیەکەوە هەبێ کە بوونى نەتەوەى پێوەبەند بێت، کەواتە ڕیفراندۆم بێ هیچ بیانوویوک مافە، وەک چۆن بەشدارى سیاسى مافە هەم لەسەر ئاستى تاک و هەم لەسەر ئاستى کۆ، لەم ڕووەوە ڕیفراندۆم لایەنێکى ئەرێنى و پرشنگدارە لەپرسى سیاسى هەرنەتەوەیەک کەواتە ڕیفراندۆمى کورد کردەیەکى ئەرێنى یە، چونکە ڕیفراندۆم بۆ داگیرکارى و زەوتکردنى مافى ئەوانى دیکە نییە، بەڵکو بۆ وەرگرتنەوەى مافە.
هەربۆیە ڕیفراندۆم ئەرێنییەو لەوکردانە نیە دووبار یان دوو ڕووى هەبێت، بەڵکو تەنها یەک باررو یەک ڕووى هەیە، بەڵام گەر تەماشاى کردەى سیاسى بکەین

 

هەربۆیە ڕیفراندۆم ئەرێنییەو لەوکردانە نیە دووبار یان دوو ڕووى هەبێت، بەڵکو تەنها یەک باررو یەک ڕووى هەیە، بەڵام گەر تەماشاى کردەى سیاسى بکەین، بەگشتى دوو بار لە خۆى دا هەڵدەگرێ یان بارێکى ئاسایى هەیە یان بارێکى نا ئاسایى، واتە کردەى سیاسى تەنها بەوەوە ناوەستێ کەناوى لێنراوە خزمەت، بەڵکو پێ دەچێ هەمان کردەى سیاسى دیوێکى دیکەى تاکڕەوانەو چەوسێنەرانەى هەبێ، بەڵام بە پێچەوانەى ئەمەوە ڕیفراندۆم لەو کردە سیاسیە دەگمەنانەیە کە تەنها یەک دیوو  یەک بارى هەیە، واتە ڕیفراندۆمێکى باش و ڕیفراندۆمێکى خراپمان نییە. 

ڕیفراندۆم لە خۆیدا کردەیەکى زۆرباشە، چونکە بۆ سەندنەوەى مافەو ڕێگایەکە بۆ بەرەو ئامانجێک کە دواتر دێت، واتە دواى ڕیفراندۆم دەکەوینە ناو کردەیەکى سیاسی کە دەکرێ ئەوکات بارى جیاواز وەرگرێت، لێرەدا دەگەینە ئەوەى ڕیفراندۆم تاکە کردەى سیاسیە کە پراکتیکى سیاسیە، ئەگەر وا بیرمان کردەوە ئەوە دەگەینە ئەو باوەڕەى ڕیفراندۆم بە گشتى ئەرێنییە، ئەوا ئێمە دەگەینە ئەوەى:
ڕیفراندۆم کردەیەکى ئامانجدارە بەبێ ئەوەى خۆى ئامانجەکە بێت، ڕیفراندۆم هۆکارنییە، بەڵکو دەرئەنجامە بۆیە لێکەوتەکانى دواى ڕیفراندۆم پەیوەندى بەدەرەنجامى ڕیفراندۆمەوە نییە

 

ڕیفراندۆم کردەیەکى ئامانجدارە بەبێ ئەوەى خۆى ئامانجەکە بێت. ڕیفراندۆم هۆکارنییە، بەڵکو دەرئەنجامە بۆیە لێکەوتەکانى دواى ڕیفراندۆم پەیوەندى بەدەرەنجامى ڕیفراندۆمەوە نییە، بەڵکو هۆکارەکانى پێش ڕیفراندۆمەکەیە کە داگیرکاریەو نەکردنى ئیعترافە بەکوردو مافەکانى،کەچى لەبەرامبەر ئەم هەنگاوە مەدەنى و ئەم مافە سیاسیى و داوا ڕەوایەى کورددا کاردانەوەکان دووربوون لە هەموو بەهایەک و هەموو بەهاکان کەوتنە ژێرپرسیار، چونکە لەئەنجامى ممارەسەکردنى ئەم مافەدا کورد بەر لێدانێکى کاتى و پیلانێکى ناڕەوا کەوت و دۆخێکیان بۆ دروست کرد وەک مەئزەق، لێرەدا دەبێ ڕۆڵى دبلۆماسى نێچیرەوان بارزانى لەبیرنەکەین، تەجاوزى ئەو مەئزەقەى کرد، دواتر ڕیفراندۆمیش بوو بە وێستگەیەکى گرنگ بۆ کورد، چونکە کێشە گەورەکەى خۆى بەرجەستە کرد. 
دەشزانین ئەوەى شوێن کێشە بکەوێت بوێرى دەوێ وەک ئەوەى تۆ بەڕێگایەکدا بڕۆی و جیهان بە ڕێگایەکدا، ئەمەش بیرکردنەوەى دەوێ بیرکردنەوەش هەمیشە ترسناکە وەک بیرکردنەوە لەڕیفراندۆم

 

دەشزانین ئەوەى شوێن کێشە بکەوێت بوێرى دەوێ وەک ئەوەى تۆ بەڕێگایەکدا بڕۆی و جیهان بە ڕێگایەکدا، ئەمەش بیرکردنەوەى دەوێ بیرکردنەوەش هەمیشە ترسناکە وەک بیرکردنەوە لەڕیفراندۆم، لێرەدا مێژوو ئەوە لەبەرچاو دەگرێت کە بوێرى (مەسعود بارزانى) نمونەیەکى سیاسى یە لەجیهانداو لە مێژووى کوردیش دا بۆیەکەم جار ڕابەرێک سەرۆکێک نەخێر بۆ ئەوان و بەڵێ بۆ نەتەوەکەى بکات کە گەورەترین ئیرادە بوو، دەکرێ ئەم بەڵێ یە بە بەڵێى مقەدەس ناوبەرین، ڕیفراندۆم بەڕاستى ڕووداوى سەدە بوو یەک ڕۆحى و گەورەیى دا بەڕۆحى تاکى کورد، ئەگەرچى وەک زۆرێک لە بابەتەکانى دیکە لە ناوخۆى کوردداو بەتایبەتى لە باشورى کوردستاندا ڕاى جیاوازى لەسەر دروست بوو بە ناوى بەڵێ و نەخێر،ئەوانەى وتیان نەخێر دەکرێ بە دووبەش بناسرێن بەشێکیان لە کینەو ڕق دان، بەشێکى دى بەتێگەیشتنى خۆیان بە دڵسۆزییان دەزانی، ئەوەى جێگاى سەرنجە هەندێ لەو ڕۆشنبیرانەى کە لەگەڵ نەخێردا بوون پێشترهەمیشە دەیان گوت  سەرکردایەتى کورد بوێر نییەو ناتوانێ بڕیارى گەورە بدات، کەچى هەرئەوانە بوونەتە دژى ڕیفراندۆم. 
سەرەنجام کورد قسەى خۆى کرد بۆ ڕاستى و دروستى و و ناڕاستى ئەم ڕووداوە گەورەیە حەقیقەتى لۆژیکى سیاسى هەوڵ دەدا بزانێ ئەم ڕووداوە هەڵە بوو یان ڕاست

 

سەرەنجام کورد قسەى خۆى کرد بۆ ڕاستى و دروستى و و ناڕاستى ئەم ڕووداوە گەورەیە حەقیقەتى لۆژیکى سیاسى هەوڵ دەدا بزانێ ئەم ڕووداوە هەڵە بوو یان ڕاست، لە ڕاستیدا ئەوەى بەهەڵە ئەم کردارە بخوێنێتەوە فێڵى لە کەرامەتى خۆى کردووە، لە کاتێکدا یەکێک لە ئامانجەکان و دەستەواژەکانى سیاسەت کەرامەت وشەرەفە بەماناى سیاسەت نەک بە ماناکەى لاى خۆمان، نەتەوەیەکیش بێ دەوڵەت و داگیرکراو بێت لە کوێى ئەم هاوکێشەدایە، کەواتە ئەنجام دانى ڕیفراندۆم کارێکى ڕاست و ئەرێنى بوو ئەوەى دەکرێ بلێین نەرێنیە ئەوەیە ڕیفراندۆم نیشانیداین کوردو ڕۆشنبیرانى تا ئێستا لێى ڕانەماون ڕیفراندۆم چیە؟ خۆ ئەگەر لە هەندێ کەس دەبیستین هەمیشە ئەو دەستەواژە باوە دوبارە دەکەنەوە دەڵێ سیاسەت هونەرى مومکینە و داواى موستەحیل نییە، ئەوە بۆ نەتەوەیەکە کەمومکینەکانى دیکەى تاقى نەکردبێتەوە، کورد هەموو موکینێکى خەباتى تاقى کردەوە دواجار دەستى بۆ ئەم موستەحیلە برد.
دڵنیام لە ئایندەدا نەوەکانى بەڵێ و نەخێر وەک یەک شانازى بەم مێژووەوە دەکەن، کەواتە بۆئەوەى سیاسەت بهێنینەوە ڕێگا دروستەکەى، باشتر وایە لەسەر کۆى بابەتەکان بەڕیفراندۆمیشەوە گفتوگۆ و دیبەیت بکەین

 

سوکرات دەیگوت (سیاسەت بە پلەى ئیمتیاز هونەرى موستەحیلاتە واتە موستەحیل دروست دەکات) نمونە ئەگەر سەیرى مێژووى ئەمەریکاو سەرەتاى چۆنیەتى دروست بوونى بکەین تا گەیشتووەتە ئەمڕۆ ئەمە خوڵقاندنى موستەحیلە، بۆیە ڕیفراندۆمى کورد ئەگەر لاى هەندێ کەس موستەحیل بوو بێ، ئەوە (مەسعود بارزانى) ئەو موستەحیلاتەى خوڵقاند و ڕووناکى خستە ئەو جوگرافیا تاریکەى کە چاوى جیهان  لە ئاستیدا کوێر بوبو، دابڕانێکى مێژووى خوڵقاند بە یارو نەیارى گوت کوردیش مێژووى هەیەو مرۆڤن ، بۆیە شایستەى سەربەخۆین. وەک حەمدى شاعیردەڵێ (هەڵپەرکێ جائیزە بۆ کوردان بێ قەزابێ ڕەحمەخان ناهێڵێت هەڵپەڕین) دواجار هەرچۆن بوو ڕیفراندۆم ئەنجام درا، دڵنیام لە ئایندەدا نەوەکانى بەڵێ و نەخێر وەک یەک شانازى بەم مێژووەوە دەکەن، کەواتە بۆئەوەى سیاسەت بهێنینەوە ڕێگا دروستەکەى، باشتر وایە لەسەر کۆى بابەتەکان بەڕیفراندۆمیشەوە گفتوگۆ و دیبەیت بکەین، بەڵام گفتوگۆیەکى بیزەنتینى نا گفتوگۆیەک نا بۆ بردنەوە، گفتوگۆیەک بۆ تێگەیشتن کە ببێتە هۆى بەرهەم هێنانى بیرکردنەوەى ستراتیژى، ئەمەش بەوە دەکرێ نابێ خەریکى چەپاندنى بابەتەکان بین، بەڵکو خەریکى دروست کردنى هاوسەنگى بین، ئێمە قوربانى گەورەمان هەیە، کارەساتى گەورەمان هەیە، بەڵام لێبوردنى گەورەمان نییە بەرامبەر یەک و بیرکردنەوەى بچوکمان هەیە ئازارى توند و کێشەى قوڵى ناوخۆمان هەیە، کەوابو نابێ لە بەرامبەر ئەم کێشانەدا دەسەوسان بین نابێ ئەم ئازارو نەخۆشیانەى جەستەى کۆمەڵایەتى و سیاسى و مێژوویمان بێ ئومێدمان کەن و نیگەران بین، دەبێ لە قوڵایى ئەم کێشانەوە خوڵقاندن بکەین وسەیرى نەتەوەکانى دیکە بکەین لە ناو کێشەکانیان و لە کارەساتەکانیان چییان خولقاندووەو چۆن وەبەرهێنانیان کردووە، بەڵام ئێمە هیچ بەرهەم ناهێنین، چونکە ئەم کێشە دەدەینە دەس ئەو کێشە لەسەر کێشەکان تەنها پاساوى بۆ دێنینەوە یا یەکتر تاوانبار دەکەین بێ بیرکردنەوە، ئەمەش لە ئەنجامى ئەو پارادۆکسەیە کە لە بیرو بۆچونماندا هەیە لە ئەنجامى ئەو کێشە قوڵە مێژووییەى کە بووە بەگرێ لەنێو فەزاى سیاسى و کۆمەڵایەتیماندا. 

دواجار پێویستە ئەوە بڵێم ئێمە ئێستا لە ساتێکى مێژووى داین لە یادى ڕۆژێکداین کورد بەڵێى موقەدەسى کرد، ئیتر دوێنێ ئەگەر دووڕاى جیاوازمان هەبوو ئەوە بوو بەمێژوو،  کەمینەیەک  نەخێرو زۆرینە بەڵێ، گرنگ ئەوەیە ئێستا لە ئاستى فیکریدا چى بەرهەم بێنین، لە ئاستى سیاسیدا چۆن وەبەرهێنانى لەسەر بکەین. بۆ وەڵامى ئەم پرسەو ئەم پرسیارانە ئێمە نابێ هەرگیز نائومێد بین، بۆیە بە پێویستى دەزانم بۆ ئەم مەبەستە بەشێک لە نامەکەى (مارتن هایدگەر ) کەبۆ هاوڕێ یەکى نوسیبووى بخەمە ڕوو کە دەڵێ: (هاوڕێ لە ئێستادا هەمووان بیر لە ئاوابوونى خۆر دەکەنەوە، بەڵام ئێمەى ئەڵمانى.

 

بەڵام ئێمەى ئەڵمانى نابێت بکوژینەوە و ئاوابین، لەبەرئەوەى هێشتا هەڵنەهاتوین، بەرلەوەى هەڵبێین پێویستە شەو تێپەڕێنین) بۆیە  ڕیفراندۆم ڕۆژى دەرکەوتنى  ئێمەیە دەبێ بەردەوام بین تا شەو تێدەپەڕێنین ئەمەش بەبیرکردنەوەى دروست دەبێ نەک بەچەلەحانەو یەکتر سڕینەوە، دەبێ دروست قسەلەسەر هۆکارو دەرەنجام بکەین بۆئەوەى خۆمان بۆ ئامانجەکە ئامادەکەینەوە.  


تێبینى :
پوختەى سیمینارێکە بۆ قوتابیان و لاوان و ئافرەتان پێشکەش کراوە لە ئەنجامى گفتوگۆیەکى جیاواز ئەم بابەتە نوسراوە.


ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP