ئەو رۆژەی کەڵە پیاوێک گەیشتە کاروانی نەمران

شۆڕش خالید ئاژگەیی - 24-05-2019 - 2770 جار خوێندراوەتەوە

هەواڵی دڵتەزێنی کۆچی دوایی کاک ئیدریس، فەرماندە خاکیەکە و هاورێ و هاوسەنگەر و خەمخۆری راستەقینەی هەژارو پێشمەرگە و ئەندازیاری ئاشتەوایی و یەکێک لە  دامەزرێنەرانی بەرەی کوردستانی،  لە شاری نەغەدە چەشنی بۆمبێکی حەردهەژێن و لەناکاو دەنگی دایەوە. دوای بەکڕێ گرتنی کۆمەڵە پاسێکی نەفەر هەڵگر لەلایەن برادەرانی ناوچەو یەکێتی قوتابیان و لاوانەوە و کۆبوونەوەی ئاپۆرای جەماوەری ماتەمداری پەنابەری نەغەدە، سەرەنجام پێش نیوەرۆکەی هەمان رۆژ بەرەو ئۆردووگای زێوە بەرێ کەوتین و رێگای شاری شنۆمان گرتە بەر.

رۆژێک بەرلەم رووداوە رێک لە دوا ساتەکانی زستانی ساڵی ١٩٨٧، شاری ورمێ لە گەرمەی جەنگی ماڵوێرانکەری نێوان عێراق و ئێراندا زۆر بە چڕی لە لایەن فرۆکە هێڕشبەرە بۆمبهاوێژەکانی بەعسەوە بۆردوومان کرا و لە ئەنجامدا کوژراوو بریندارێکی زۆریشی لێکەوتەوە.  ئەوسا من لە پۆلی شەشی ئامادەیی سەرقاڵی خوێندن بووم.  شاری نەغەدە ژماریەکی یەجگار زۆری لەو ماڵە پەنابەرانە لە خۆ گرتبوو، بەهۆی نسکۆی شۆڕشی ئەیلولەوە لە ناوەراستی هەفتاکان ئاوارەی ئێرام ببوون. 

مەدوای نێوان شنۆ و نەغەدە شتێک کەمترە لە سی کیلۆمەتر. ئەوسا ئەو رێگایە تەسک و باریکە، کۆسپ و کەندو چاڵیکی زۆری تێدابوو وشۆفیرەکان ناچار بوون لەسەرخۆو زۆر بە ئەسپایی شۆفێری بکەن و خۆیان لە رووداوی دڵتەزێنی هاتوچۆوە بە دوور بگرن. هەرکە لە نەغەدە دەردەچووی دەگەیشتە کۆمەڵە گوندێکی خەنجیلانەی کوردنشینی سەر رێگای نێوان نەغەدەو شنۆوە.

گوندی قەڵاتان ئەو گوندە خەنجیلانە پڕلە دارودرەختەی سەر رێگا بوو، کاتێک لە نەغەدەوە بەرەو شنۆ رێت دەکرد، ئەکەوتە لای دەستی چەپەوە.  گوندی قەڵاتان ژمارەی دانیشتوانی زۆر کەم بوو، لێ تابڵێی گوندێکی بە دارودرەخت و سەوزایی و شینایی و ئاووهەوایەکی سازگاربوو.  گوندنشینانی بە کاری کشتوکاڵ و بیستان و بەرهەم هێنانی خەیار و تەماتە و شووتی و کاڵەکەوە سەرقاڵ بوون و ئەم کشتوکاڵە تایبەتمەندیەکی ناوازەی دابوو بە گوند و ئاواییەوەو بە یەکێک لە سەرچاوە گرینگەکانی بژێوی ژیانی گوندنشینانەوە هەژمار دەکرا.

لە گوندی قەڵاتان چەند ماڵە پێشمەرگەیەکی ئاوارەی خۆمان دەژیان. ماڵی مام مەولود حاجی و کورەکانی مەهدی، پشتیوان، شاخەوان و کامەران و....لەم گوندە گیرسابوونەوە و بەکاری سپیکاری و لەبغ و کرێکاری جۆراوجۆرەوە سەرقاڵ بوون و کەم تا زۆر بژێوی ژیانیان لەم رێگەیەوە دابین دەکرد.
من چەند هاوینێک لە کاتی پشووی قوتابخانەو کۆتایی وەرزی دروێنەوە، وەک شاگردی سپیکار، لەگەڵ وەستا مەهدی مەولود حاجی سەرقاڵی کارکردن بووم و لە گوندەکانی دەوروپشتی قەڵاتان کارم دەکرد.

مەهدی پێشمەرگە یەکی ئازاو بوێر خاکی بوو.لە لقی دووی پارتی و لەگەڵ باوک و براکانیەوە زۆر لە باوکمەوە نزیک بوون. ئەمان سەربە رێکخستنە نهێنیەکانی ناو شاری هەولێر بوون و بەهۆی ئاشکرا بوونی ناوەکانیان لەلایەن دەزگای هەواڵگری بەعس و پاراستنی ژیان و سەرو ماڵیانەوە پەنایان هێنابووە بەر ئێران و لە گوندی 
قەڵاتان گیرسابوونەوە. 

رۆژێکیان لەکاتی ئامادەکردنی گێچی سپیکاریەوە گوێم لە کچی خاوەن ئەو ماڵەی کارمان لێدەکرد بوو... گوێم لە گفتوگۆیەکی وەستا مەهدی و ئافرەتێکی خاوەن ماڵ بوو.
مەهدی داوای کۆنە تەلیسێکی دەکرد و بە زاراوەی هەولێری ئافرەتەکەی دەدواند، بەڵام ئافرەتە لە مەبەستی مەهدی تێدەنەگەیشت.
مەهدی: خوشکم زوو کەونە گوشەکم لۆ بینە...
ئافرەتەکە: چیت بۆ بێنم ماڵتا...ئەوە دەڵێی چی؟
مەهدی: خوشکم گوشم دەوێ گوش...مارت خراپ نەبی کوو نازانی گوش چیە!!!
ئافرەتەکە: خودا شاهیدە لێت حاڵی نیم وەستا مێتی!

منیش دەمزانی مەهدی چی دەوێ، لێ خۆم لە خەت دابوو وەک بڵێی ئاگام لە هیچ نیە....تا ئافرەتەکە بانگی منی کرد و گوتی کاک شۆڕش ماڵتا پێم ناڵێی وەستا مێتی چی دەوێ، ماڵتا خۆ بە کوردی قسان ناکا..ئەوە دوو سعاتە  هەر دەڵێ گوشم بۆ بێنە و لێی حاڵی نیم....منیش بێ ئەوەی پێبکەنم ( هەرچەندە پێکەنینم بە گفتوگۆکەی نێوانیان دەهات) گوتم خوشکم وەستا مێتی کۆنە تەلیسێکی دەوێ بۆ بەردەستان....

ئافرەتەکە: حەک ماڵت نەشێوێ وەستا بۆ خۆت و گوشەکەت....ماڵت بە قورێ نەگیرێ خۆ ئەم وەزگمدا....بۆ لە عەوەڵی پێت نەدەکوتم تەلیسم دەوێ....جا ئەمن چووزانم گوش چیە کاکە گیان!!! ئەلحانەکانێ دەچم تەلیسێکت بۆت دێنم و دوایێ وەرن نان و چاش ( نانی نیوەڕۆ) بخۆن و شۆرباوێکی  ( مەرەگە یا شلەی باینجان)خۆشم بۆ لێناون...ئەمن قەرەواش ( بە کچ دەڵێن) ونۆکەرێکی( کور)م هەن حەتا ئەلحانەکانێ گوێم لە نێوی گوشی نەبووە...

برای خۆشەویستم مەهدی یا وەستا مێتی دوای چڵ ساڵ پارتایەتی و کوردایەتی و دوای بیست و حەوت ساڵ دەسەڵاتی کوردی ئەوە ماوەی دە ساڵە بە موچەی سێ سەد هەزار دیناریەوە خانەنشینی وەزارەتی پێشمەرگەیە و وێرای چەندین هەوڵی ئەملاو ئەولا یەک زەڕەش گۆرانکاری بەسەر موچەکەی دانەهات و ھەنووکە وەک پیرەدایکە نەخۆشەکەم لە کەلاوەیەکی شڕو شەپڕێوو شی داری رەزاقورسی بەردوبلۆکی بێ ئاوو کارەبا لە شارۆچکەی پیرمام ژیان دەکات و بەحەسرەتەوە لە ئاییندەوە دەروانێ و ئاخ و داخ بۆ رابردووی لەدەست چوویەوە هەڵدەکێشێ..رابردوویەک زۆر لە ئێمە مانان هەموو شتمان لە پێناو ئایییندەوە دۆراند و نەبوون بە خاوەنی هیچ...دڵنیاشم ئەم موچەیەی ئێستای کاک مەھدی بخەینە بەردەم پشیلەو ئاژەڵ و باڵندە خۆماڵیەکانی کۆنە موستەشارو جاشە فایلدارەکان و بەرپرسان، یا فەرخە بەرپرسە نازدارە شیروپسکێت خۆرە خۆر نەدیوەکانەوە، مانگێک ناتدوێنن و زیز دەبن.

........با جارێ دەردو ئازارو زام و ژانەکانی وەستا مەهدی کۆڵنەدەرو پێشمەرگەی دێرین و سەنگەری کوردایەتی  و بەتایبەت رۆژانی ژیانی ئاوارەیی بۆ کاتێکیتر هەڵگرین و برینەکانی نەکولێنمەوە. سەدان پێشمەرگەی تر لە چەشنی وەستا مەهدی لە گۆشەوکەناری ئەم نیشتیمانە ئێستاشی لەگەڵدابێ بە هیوای ئاییندەیەکی باشترەوە ژیان دەکەن و لە چاوەڕوانیەکی رەهادا هێشتراونەتەوە.  
 
بۆ ئاگاداری ئەو برادەرە دەست رۆیشتووانەی ئەم چەند دێڕە دەخوێننەوە و خوا نەخواستە رەنگە بیانهەوێ لایەک لە کێشەکەڵەکەبووەکانی بکەنەوەو کێشەی موچەی خانەنشینیەکەی بۆ چارەسەر بکەن، یا ئەو بەرێزانەی زۆر لە خەمی بەرژەوەندی ( گۆشتی و گشتی و کوشتی) دان، کاک مەهدی مەولود حاجی و شاخەوانی برای ماڵیان لە شارۆچکەی پیرمامە.

کەژاوەی پاسەکان و هەڵگرانی پرسەداران،  شاری شنۆ و باخچەچڕوجوان و دڵڕفێنەکانی گیلاسی شنۆی بەجێ هێشت و بەرلەوەی رێگەی دۆڵی قاسملۆ و شاری ورمێ بگرینەبەر، بەرەو ئۆردوگای زێوە لامان داو دوای ماوەیەکی کەم لە گوندی ( کانی سپی) ش تێپەرین.

گوندی کانی سپی ئەکەوێتە دامێنی چیایەکی بەرزو خۆشبەختانە رێگای کانی سپی- زێوە بەسەر بەرزاییەکانی پشت کانی سپیەوە تێپەڕ دەبوو و بەشێکی قیرتاو کرابوو و بەشەکەی تری خۆڵ بوو.
هەر چۆنێک بێ بەرزاییەکەمان جێ هێشت و کەوتینە سەر راستەرێیەکی خۆڵ. بەڵام بە هۆی کۆبوونەوەی بەفرێکی چڕو ئاوی بەفرو قورو لیتەیەکی زۆرەوە لە پڕ پاسەکانمان لە قوڕ چەقین. هەوڵێکی یەکجار زۆرمان دا بۆ دەرباز کردنی پاسەکان، لێ بەداخەوە هەوڵەکانمان سەری نەگرت. تەنیا چەند ئوتومبێلێکی نەفەر هەڵگری بچوک و سووک، وەک ( پەیکان) توانیان بە پاڵنان و هەوڵێکی زۆرەوە دەربازیان بێ و کۆمەڵێک ئافرەت و مناڵی بچووکیان لە گەڵ خۆیان هەڵگرت و ئێمەو کۆمەڵێک لە هاورێیانی هاوتەمەن بڕیارمان دا بە پێ بەرەو گوندی زێوەو لەوێشەوە بۆ گوندی هەلەج بکەوینە رێ.

مەودای شوێنی لەقورچەقینی پاسەکان و گوندی هەلەج رەنگە بیست و پێنج کیلۆمەترێک بێ و رێگاکە تا دەگات بە زێوە خوڵە.  بریارمان دا بۆ ئەوەی بە مەراسیمی بە خاک سپاردنەکە رابگەین بەشێکی رێگاناخۆشەکە بە ڕاکردنێکی نەرم و دواتر پشوودانێکی کورت و نەرمە رۆیشتن ببڕین. لە بیرمە عزت نجم الدینی براو هاورێم دەیگوت بزانن یاری تۆپی پێ بۆ ئەو رۆژانە باشە و چەند سوودی هەیە...عزتی هاورێمان بۆ ساتێک چیە بێ دەنگ نەدەبوو.

ئێستاش دیمەنی ڕاکردنەکانم هێشتا لەپێش چاوە... ئاخر ئێمەی کورد لەوەتەی هەین  خەریکی ڕاکەڕاکەین....

لە لایەک بەهۆی کەشوهەوای ساردی دەڤەری ( تەرگەوەرو مەرگەوەر) و نەتوانەوەی بەفری سەر شاخەکانی سنووری کودستانی باکورەوە، بە تەواوەتی هەستمان بە سەرما دەکرد و لەکاتی ڕاکردنیشدا غەرقی ناوو ئارەقە دەبووین. ...خەمبار بە هۆی کۆچی ناوادەی کاک ئیدریس لە لایەک و گیرخواردنی پاسەکان لە لایەکی ترەوە باری رێگا بڕینەکەی تەواو قورس کردبوو.

پێڵاوی بەر پێمان نە (بیریۆنی) ئیتاڵی ونە (لۆیدی) ئەڵمانی و نە (ئێکۆی) دانیمارکی و نە ( راکپۆرتی) ئەمریکی بوو...لە کاتی ڕاکردنەکەشدا تەواوی جەستەمان بە هۆی ڕەقی زەوی و ورتکەبەردی سەر رێگاو پێڵاوە شڕوشەپڕێوە بێ کەڵکەکانمانەوە ژانی دەکرد..هەرلە تۆقی سەرمانەوە تا بنی پێمان... لێ گەیشتن بە مەراسیمی خاکسپاردنەکە ھێزو ورەی زیاترو  توانای کۆڵنەدانی پێ دەبەخشین و ببوو بە فاکتەرێکی بەهێزی ڕێگابڕینەکە...

ئەو رۆژە ئەگەر کەوشەکانمان ( پێڵاوەکانمان) زمانی ئاخاوتنیان هەبووایە پڕ بە گەرووی خۆیان رەنگبوو هاوار بکەن بەسیەتی ئەم هەموو ڕاکردنە...ئێوە چیتانە...کەی دەسرەوێن؟ کەی وچان دەدەن؟ کەی پشوو دەدەن؟ کەی لە سایەی هەوڵ و ماندوو بوون وکۆششەکانتانەوە بۆ ماوەیەکی کورتیش بێ پشوو بە خۆتان و جەستەی هیلاک و ماندووتانەوە دەدەن؟  ئێوە دەتانەوێ ئۆقرە بگرن ؟ئێوە سەرتاپای ژیانتان لە نەهامەتیدا چەقیوە و خووتان بە سەختیەکانەوە گرتووە، ئەی بە نیازن کەی لایەک لە کێشە کەڵەکە بووەکانتان بکەنەوە؟  گوناهی ئێمە چیە ئێوە ئاوارەیتیان هەڵبژاردووە؟  ئێمە سکاڵای بێنازی و بەدبەختی و ماڵوێرانیەکانی ئێوە چی لێ بکەین؟ بۆ ئێمە دەبێ باجی نەبڕاوەی ڕاکەڕاکەی ئێوە بدەین؟ ئێوە کە بەزەییتان بە خۆتانا نایەتەوە، لانی کەم ئەم ڕاکە ڕاکە  بە ئێمە مەکەن...

ئاخر ئێمەی لاوو گەنجانی  قاڵ بووەوەی ئاوارەیی لەگەڵ سەختیەکانی ژیان و ئاڵنگاریە تفت و تاڵەکانی، بە ورەی بەرزەوە رێمان دەکرد و لە سەختیەکان و بێ بەختیەکانەوە راهاتبووین...ئێمەی داماوو دابڕاو لە دونیاو خۆشیەکانی، لە فەزای وڵاتێکی داخراودا دەژیان، هیچی بە دڵی ئێمە نەبوو...خۆلیاو خەونەکانمان بە ناکامڵی لە دایک دەبوون و هەربە ناکامڵیش بەهۆی فشاری جەمسەرە پێک ناکۆکەکانی نەریت و فەزای سیاسی و کەشی کۆمەڵگاو لەشکرە نامۆکان و بەربەستە یەک لە دوا یەکەکانی ژیان و سیستەمی سیاسی و ئایدیۆلۆژیای سەردەستەی ئەوسای ئێران و چەواشەکاریەکانەوە، یەک لە دوای یەک بە بەرچاوی پڕلە حەسرەت و جارناجاریش چاوی پڕ لە گریان و ئەسرینەوە دەنێژران...بەڵام ئێمە بەڵێنمان بەخۆمان و بە ئامانجە باڵاکانمان دابوو، تا دوا هەناسە کۆڵ نەدەین و لەو رێگایەی لە پێناوی ئامانجێکی پیرۆزو باڵادا گرتبوومانە بەر، سڵ لە هیچ کۆسپ و تەگەرەو بەربەستێکی ئەملاو ئەولا نەکەینەوە...

.....زیاتر لە کاتژمێرو نیوێک ئێمە بەدەم راکردن و نەرم رۆیشتن و قسەکردن و هەناسە سواری و ئاوو ئارەقەوە، سەرەنجام گەیشتینە گوندی هەلەج.  جەماوەرێکی یەجگار زۆر  لە دەور ئارامگای بە خاک سپێردراوی کاک ئیدریس کۆ ببوونەوەو دەرفەتی چوونە پێشەوە نەبوو...دەنگی بەرزی شین و گریانی چەند ئافرەتێک دەبیسترا و بێ دەنگیەکی کوشندە تەواوی فەزای مەراسیمەکەی داگرتبوو...من تەنیا گوێم لە وتەیەکی خوا لێی خۆشبێ مامۆستا علی عبدولای سکرتێری پارتی بوو کە گوتی: خۆزیا ئەم مەرگەی کاک ئیدریس خەون بووایە...

هێشتا عارەقەی ڕاکەڕاکەی رێگا لە جەستەم وشک نەببوو، زانیم وێرای ڕاکە ڕاکەو غارەغارو گلەیی و پرتەو بۆڵە بۆڵی پێڵاوەکان و ئاوو ئارەقەی رژاوی مەودای نێوان گوندی کانی سپی و گوندی هەلەج، بە داخەوە درەنگ بە مەراسیمی خاک سپاردنەکەرا گەیشتین و هەوڵەکانمان نیوەچڵی بە ئامانج گەیشتن وتەنیا توانیمان لە دواساتەکان لە مەراسیمەکە ئامادە بین.
دوای ماوەیەکی کورت گوندی هەلەجمان بە جێ هێشت و بەرەو شاری نەغەدە رێگەمان گرتە بەر...

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP