یاساکانی دژە جەنگ چیان گۆڕی.؟!

لوقمان مسته‌فا ساڵح - 14-02-2017 - 2542 جار خوێندراوەتەوە

یاساکانی دژە جەنگ چیان گۆڕی.؟!

پارێزەر: لوقمان مسته‌فا صالح

کاتێک پسپۆڕانی یاسای نێودەوڵەتی هاوچەرخ سەرقاڵی دانانی رێساویاساکانی دژبەجەنگ بون،بێشک بەهیچ شێوەیەک بەبیریاندا نەهاتوە لە زەمەنی جیهانگیریدا دەستەوتاقمێکی چەکدار درووست دەبن وبەزەبری هێزپەلەماری چەندین دەوڵەت دەدەن وپاشان بەشێکی زۆر خاکی جەند ووڵاتێکی وەک (عێراق،سوریا،لیبیا) دەوڵەتێکی بەناو ئیسلامی ڕادەگەیێنن و لەکۆمۆمەڵگادا هیچ بەهایەک نە بۆیاساو نەبۆمرۆڤایەتی دانانێن.!

ئەوان(یاسادەنەران)دەڵێن:- بەپێی یاسا ژیانی مرۆڤ لە چركەكانی سەرەتای بوونەوە هەتا مردن پارێزراوە، هەروەها ئەندامەكانی لاشەشی بەهەمانشێوە، چونكە هەر دەستدرێژیكردنە سەرێكی، واتا پەكخستنی ژیانی هەمەكی یا هەندەكی ‌"جزئیا أو كلیا "مرۆڤ، وە دەستدرێژیەكە هەرچۆنێك بێت لە لایەن یاساوە بە تاوان دادەنرێت.  جا كارەكە ببێتە هۆی لەناودانی ژیان، برینداری یا كاریگەریەكی خراپ بەجێ بێڵێت، بە ویست یابێ ویست ئەنجام درابێت، ئەمە ئەگەر ئەوەش بزانرێت مافی ژیان سەلامەتی لاشەیی و مەعنەوی، باش مامەڵەكردن و بەكارنەهێنانی توندوتیژی دژی مرۆڤ دەگرێتەوە، هەروەها تاڵان نەكردن، دەست نەبردن بۆ ناموس، دین، بیروباوەڕ و كەلەپوری مرۆڤ و ستەم لێنەكردن و نەترساندنیان دەگرێتەوە. 

لە دەرەنجامەكانی زیاد گرنگیدان بەو مافە، دامەزراندنی لقێكی نێونەتەوەیی مافەكانی مرۆڤە، كە لە لێكۆڵینەوەی گشت مافەكانی مرۆڤ لە كاتی ئاشتیدا تایبەتمەندە و، زۆرێك لە بەڵگەنامە، ئاگاداری و رێكەوتننامە كە پێ لەسەر پاراستنی مافی ژیان بۆ هەمووان دادەگرن، دەركراون، كە گرنگترینیان مادەی سێیەمی جاڕنامەی جیهانیی مافەكانی مرۆڤی ساڵی (1948)ە كە تیایدا هاتووە: “هەموو كەس مافی ژیان، ئازادی و سەلامەتی كەسیی هەیە” هەروەها مادەی پێنجەمی هەمان جاڕنامە دەڵێت: ” نابێت هیچ كەس دووچاری ئەشكەنجە، سزا یا مامەڵەی توند یا دڕندانە و كەرامەت ڕوشێن ببێتەوە".

هەروا لە بڕگەی یەكەمی پەیمانی نێودەوڵەتیی تایبەت بە مافە مەدەنی و سیاسیەكانی ساڵی (1966ز)دا ئەوە دووپات كراوەتەوە: “مافی سروشتی هەموو كەسێكە بژی یاساش ئەو مافەی بۆ بپارێزێت، نابێت بەشێوەیەكی هەڕەمەكی، هیچ تاكێك لە ژیان بێبەش بكرێت”

هەروەها دووبارە چەندان پەیماننامە و ڕێكەوتنی ناوچەیی و هەرێمیی مافەكانی مرۆڤ هەن كە پاراستنی مافی ژیان بەتوندی دەسەپێنن، لەوانە بەندی سێیەمی پەیماننامەی عەرەبیی مافەكانی مرۆڤی ساڵی (1945ز)، مادەی چوارەمی پەیماننامەی ئەفەریقایی بۆ مافەكانی مرۆڤ و گەلان ساڵی (1979ز)، بەشی یەكەمی بڕكەی یەكەم لە مادەی دووەمی ڕێكەوتنی ئەوروپایی مافەكانی مرۆڤ ساڵی (1950ز)، جاڕنامەی ئەمەریكایی ماف و ئەركەكانی مرۆڤی دەرچوو لەلایەن ڕێكخراوی وڵاتانی ئەمەریكیایی بە بڕیاری ژمارە (30)  لە مادەی یەكەمی كۆنگرەی نۆیەمی وڵاتانی ئەمەریكایی ساڵی (1948ز)، تێكڕا هەموو ئەو مادانەش دووپاتی بێبەش نەكردنی هیچ مرۆڤێك لە ژیان بەشێوەیەكی بێسەرو بەرەیی دەكەنەوە، هەروا ئەوەش تۆخ دەكەنەوە كە نابێت هیچ كەس دووچاری ئەشكەنجە، سزا یا مامەڵەی توند یا دڕندانە و كەرامەت ڕوشێن ببێتەوە.!

 

بەڵام، لەلای رێکخراوێکی تیرۆریستی دەوڵەتی ئیسلامی لەعێراق وشام(داعش)ئەو هەموو رێکەوتن وبەیاننامەورێساو یاسا وجاڕنامەی گەردونی مافی مرۆڤ بەسەرجەم دەق ومادەکانیانەوە،پولێکی قەڵبی نەهێنا.! نەک تەنها بەپێچەوانەی ئەم هەموو یاسا دەستکردانەوە جوڵانەوە ،بەڵکو پێشێلی سەرجەم یاسا ئاسمانیەکانیشیان کرد.! کەواتە پسپۆڕانی بواری یاسا بەگشتی و یاساکانی جەنگ بەتایبەتی ستراتیجیان بۆ ئایندەی مرۆڤایەتی کورت بین بووە،مەگەر نەدەکرا کار لەسەر هەموار کردنەوەیان بکرێت.!؟هەموو هەوڵ وکۆششێکیان بۆ ڕێگرتن بووە لە جەنگ وڕێزگرتن لە مافی مرۆڤ،بەڵام مەخابن نەک پێیان نەکرا بەڵکو لەزۆربەی کاتەکاندا بێ دەنگیان هەڵبژاردووە.!!\\


ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP