یاسایی بوونی ئاڵای كوردستان له‌ كه‌ركوك

رێبوار محمد صالح - 11-01-2019 - 2857 جار خوێندراوەتەوە

گه‌لی كورد وه‌كو هه‌ر نه‌ته‌وه‌كی تری جیهان مافی یاسایی و سروشتی خۆیه‌تی تمتع بكات به‌ ره‌مزه‌ نه‌ته‌واتیه‌كانی خۆیه‌وه‌، وه‌ دیارترین ره‌مزی هەر نه‌تەوەیەك ئالاكەیەتی , گرنگترین رەمزی نەتەوەی كوردیش بریتیه‌ له‌ ئاڵای كوردستان هه‌روه‌ك له‌ بڕگه‌ی (3) ی ماده‌ی یه‌كه‌م له‌ یاسای ئاڵای كوردستان ژماره‌ (14)ی ساڵی (1999) هاتووه‌، كه‌ ئەلی ئه‌م ئاڵایه‌ هێمایه‌ بۆ جه‌ژنی نه‌رۆزو رۆژی به‌رخودان و راپه‌ڕین و شۆڕشی رزگاری كوردی دژی زوڵم و سته‌می دوژمنانی كورد.

هه‌ڵكردنی ئاڵای كوردستان له‌ شاری كه‌ركوك و ناوچه‌كانی تری دابراوكارێكی ته‌واو یاسایی و ده‌ستوریه‌ گونجاوە لەگەل بنەما یاساییە نیودەولەتیەكانی مافی مرۆف و گەلاندا ، به‌نسبه‌ت یاساكانی هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌ ئه‌وا له‌ یاسای ئاڵای كوردستاندا هاتووه‌ كه‌ ئه‌م ئاڵایه‌ ره‌مزی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌، و ئاشكرایه‌ كه‌ زۆینه‌ی زۆری دانیشتوانی كه‌ركوك نه‌ته‌وه‌ی كوردن و وه‌ زۆرینەی نوینەرانی دەنگدەرانی كەركوك چی لە ئەنجومونی پاریزگا و چی لە ئەنجومەنی نوینەران كوردن هه‌ربۆیه‌ مافی یاسایی خۆیانه‌ داوای بەرزكردنەوەو هەلكردنی ئالای كوردستان بكه‌ن ، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئاشكرایه‌ كه‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ مێژوویه‌كانداو له‌ رێگه‌ی به‌ڕێز مام جه‌لاله‌وه‌ سه‌لمێنراوه‌ كه‌ كه‌ركوك خاكی كوردستانه‌و ئه‌مەش بەلگەیەكی یاسایی بەهیز بووبۆ چەسپاندنی مادەی 140 لە دەستوری عیراق دا، كە هەربە پیی ئەم دەستورە پیویست بوو دۆخی سیاسی و جوگرافی كەركوك لەو ماوە زەمەنیەی كە بۆی دەست نیشان كرابوو  یەكلای بكرایەتەوە , بەلام بەهۆی پیشیلكردنی دەستورەوە لە لایەن حكومەتەكانی بغداوە نەتوانرا ئەو ماددە ده‌ستووریە جیبەجی بكریت . 
سه‌بارەت بە هەلویستی دەستوری عیراق,  لە مادەی ( 12/یەكەم ) ی دەستور دا هاتووە كە بە یاسا ئالای عیراق ریكدەخریت , وەكو ئەلی ((ینڤم بقانون, علم العراق و شعاره و نشیده الوگنی بما یرمز الى مكونات الشعب العراقی )).

هەر پشت بەست بەو مادە دەستوریە پەرلەمانی عیراق یاسای ژمارە 9ی سالی 2008 ی دەركرد بۆ ریكخستنی ئالای عیراق ، لە تەواوی مادەكانی ئەم یاساییەدا هیچ دەقیك نەهاتووە ریگر بیت لە هەلكردنی ئالای كوردستان لە كەركوك دا، پاشان یاسای ژمارە 32 ی سالی 2009 یاسای  هەمواری یەكەمی یاسای ئالای عیراق دەرچوینرا ، دیسان لەم هەموارەشدا دەقیكی ریگر لە هەلكردنی ئالای كوردستان نەهاتووە .
 
له‌ ئەنجامی خویندنەوەی ئەو یاسایانەی كە باسكران ده‌توانین بڵێین  ده‌قێكی یاساییمان نیه‌ كه‌ رێگر بیت و منعی كردبێت له‌ هه‌ڵكردنی ئاڵای كوردستان لە كركوك و هه‌ربویە بە كاریكی یاسایی دەزانین, وه‌ له‌ زانستی یاسادا چه‌ند بنه‌مایه‌كی گشتیمان هه‌یه‌ كه‌ پاڵپشتی بۆچونه‌كه‌مان ده‌كات، له‌وانه‌ (ئه‌سل له‌ هه‌موو شته‌كاندا ریگه‌دانه‌) و (هیچ كارێك تاوان نیه‌ تاكو به‌ ده‌قێكی یاسای ده‌كرێت به‌تاوان).

لەلایەكی ترەوە دەستوری عیراقی لە باسكردنی كەركوك و ناوچەدابراوەكانی تردا بە ناوچەی جیناكۆك و كیشە لەسەر ئەژماری كردووە وەكو لە مادەی (140/دووەم)دا هاتووە (( ... كركوك و مناگق الاخرى المتنازع علیها ...)) (هەرچەند پیمان وایە قبول كردنی نوینەرانی كورد لەسەر دەستەواژەی جیناكۆك هەلەیەكی یاسایی و میژووی بوو) بەلام لەهەمان كاتدا خۆی بۆخۆی دانپیدانانی دەسەلاتی ناوەند  دەسەلمینی لەسەر ئەوەی ئەو ناوچانە وەك چۆن حكومەتی ناوەند ممارەسەی دروشمەكانی عیراق دەكات تیایدا ، بەهەمان شیوە هەریمی كوردستانیش هەر بەپیی ناوەرۆكی دەستور هەمان مافی هەیە . 

پشت بەست بەوەی باس كرا دەتوانین بڵێین هه‌ڵكردنی ئاڵای كوردستان له‌ كه‌ركوك و ناوچه‌كانی تری هاوشێوه‌، یاسایی و ده‌ستوریه‌و گونجاوه‌ له‌گه‌ڵ یاسا كارپێكراوه‌كانی هه‌رێمی كوردستان و عێراقدا.
وە جارنامەی گەردوونی مافەكانی مرۆف و پەیماننامەی نیودەولەتی بۆ مافە مەدەنی و سیاسیەكان ئەو مافەی بە گەلان داوە كە ممارەسەی دروشمە نەتەوایەتیەكانی خۆیان بكەن ، بیگومان جیبەجی كردنی ئەم پەیماننامە نیودەولەتیانە لەناوخۆی هەموو دەولەتانی ئەندام دا سیفەتی الزامی هەیە و هەندیك لە زانایانی بواری یاسا پیانوایە لەسەرووی دەستووره‌وە كارپیكردنیان ئەركە ، واتە نابیت دەستووری وولاتان پیچەوانەی پەیماننامە نیودەولەتیەكان بیت .
وە لەكۆتایدا ئومیدمان وایە دادگای بالای فیدرالی لەكاتی تیروانینی بۆ ئەم دۆسییەیە بە شیوەیەكی ووردی یاسایى و دەستورى  له‌ بابەتەكە بروانیت و دوور لە ئینتمای نەتەوەیی , سه‌رجەم بنەما یاساییەكان و پەیماننامە نیودەولەتیەكان لەبەرچاو بگریت .
 

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP