پیاوە سپیەكانی سولەیمانی

بەهرۆز جەعفەر - 15-11-2018 - 2242 جار خوێندراوەتەوە


شار و شار دروستكردن، لە كۆنەوە تایبەتمەندی خۆی هەبووە، لای (ئەدۆنیس) ئێمە شارمان نییە، ئەوەی هەیە تەنها تۆپەڵبونی كۆمەڵێ‌ خانووە. ئەرستۆ تاڕادەیەك كۆمەڵناسیانە ئەڕوانێتە شار، بەوەی بریتی یە لە هەندێك یادویادەوەری كە ئەكرێت مەعریفە پێكهێنەرەكانی بێت. زۆرجاریش ئەكرێت شار بریتی بێت لە كاری هاوبەش و هەرەوەزیانە، مەسەلەن سۆسیۆلۆجیستی سكۆتلەندی "ڕۆبرت ماكلیفەر" شار وەكو كۆمەڵگەیەكی ناوخۆیی یان بازنەیەك وێنا ئەكات، كە تیایدا بەهای گشتی هاوبەش و، بەرژەوەندی هاوبەش پێكەوەی بەستونەتەوە، ئیتر لە چەرخی ڕۆژگاردا هاریكاری یەك ئەكەن و، كار بەڕێوە ئەبەن. هەرچۆنێك بێت شار تایبەتمەندی خۆی هەیە، هەر وەك چۆن (6) شەش ئەركی سەرەكی هەیە: ئەركی سەربازی، بازرگانی، گەشتیاری، پیشەسازی، كەلتوری، وە ئەركی ئاینی. پرسیارەكە ئەوەیە: ئەوە كێیە ئەم ئەركانە جێبەجێ‌ ئەكات، لەسەر چی بنەمایەك؟. 
سولەیمانی، هەرچوارلای ئاو یان ئۆقیانوس نییە، بەڵام هەر لەكۆنەوە ئەوانەی (شاری) بون و هاتونەتە شار، یاخود شار (سیتی-City) یان دروستكردووە، كەسانی دەوڵەمەندو نەجیبزادەو دەستڕۆیشتوو بون (ئەمە بەو مانایە نییە ئەوانەی لەدەرەوەی شار بون ڕووداویان نەخوڵقاندووەو، ئەركەكانی شاریان نەزانیوە). لێرەدا سولەیمانی ماهیەتەكەی دەرئەكەوێت، كە ئەركە كەلتوری و ڕۆشنبیرییەكەی زاڵە، هەر خاوەنی پیاوی سپی نەبووە، ژنی سپی و شۆڕشگێڕ و سەرقافڵەی هەبووە، "حەپسەخانی نەقیب" لەڕێگەی دامەزراندنی یەكەم قوتابخانەی كوردییەوە دەستی پێكردو، ساڵی (1930) یەكەم ڕێكخراوی بواری ژنانی دامەزراند، لەشەستەكانەوە چەندین مامۆستاو بەڕێوەبەری ژنی سەركەوتوو هەبون لە پەنجاو شەستەكانی سەدەی بیستەمدا، ئەمە بۆ ئەو ڕۆژگارە دژوارەی كورد شتێكی تازەو، ڕەچەتە شكێن بووە، ئەوەتا "زەكیەی عومەری سام ئاغا" كە یەكێك بووە لەو مامۆستایانەی چەندین توێژی پێگەیاندووە لەسەردەمی خۆیداو، فێری خوێنەواری كردون، تازە لە (2018) ەدا بنەماڵەكەی و لەسەر ئەركی "جەلالی عومەری سام ئاغا" ی برای خوێندنگەیەكی نمونەیی بەناوی "زەكیەی سام ئاغا" ەوە ئەكرێتەوە، كە تیایدا دەرفەتی یەكسان بۆ مناڵانی كوردستان دروست ئەكات، تا لە خوێندن بێبەش نەبن. ئەمە دروستكەری ئەو بەها و ئینتیما هاوبەشەیە كە لە كەلتوری گەلێكدا ڕەنگ ئەداتەوە، تەنانەت كاریگەری ئەخاتە سەر ڕەفتاری تاكەكان لە كۆمەڵگەدا، سەیركە: ناكرێت،لەشارێكدا حكومەتێك سەدوپەنجاهەزار پۆلیس بۆ سەدو پەنجاهەزار هاوڵاتی دابین بكات،تاوەكو تاوان نەكەن، دەستدرێژی  نەكەنە سەرئەوانی تر. بەڵكو ئەبێت شار سونبول و ڕەگەزە بنچینەییەكانی خۆی بپارێزێت.
ڕۆژی (14ی نۆڤەمبەری 2018) ڕێك (234) ساڵ تێ ئەپەڕێت بەسەر یادی دامەزراندنی شاری سولەیمانی دا، سولەیمانی وەك (شار) ئەبێت لێكۆڵینەوەی ووردی لەسەر بكرێت، ئایا لە كوێوە گەیشتوەتە كوێ‌؟. لەچییەوە هاتۆتە سەرچی؟. لە قەزاز و عەتار و كەبابچی و گەزۆ و شاعیری گەورەو مێژوونووس و سیاسەتمەدار و هونەرمەن و دەوڵەتمەدار و كۆڕ و كۆبەندی جارانیەوە هاتۆتە سەر سەرچی؟.
ئەمە بەوە تێ ناپەڕێت، بوترێ‌ ئەی ئەوە نییە كوڕی شارەكەی سولەیمانی (سەرۆك كۆماری عێراقە)، ئەی ئەوە نییە "جەلالی سام ئاغا"ی هەیە، كە یەكەم خەڵاتی كەسایەتی شاری پێ ئەدرێ‌ لە ساڵیادی دامەزراندنی سولەیمانی داو، تێكڕا ئەم "جەلالە" بریتی یە لە نەزاهەت و دەستپاكی و بەخشین و، موڵكە كۆنەكانی خۆیان ئەبەخشێت بە حكومەت و، خانوەكەی خۆی  بۆ پاش نەمانی ئەكات بەناو "وەزارەتی تەدروستی" یەوەو، لێپێچینەوەی  لە سەدان تاڵانچی و گەندەڵكار كردووەو، هەزاران ڕاپۆرتی لە دیوانی چاودێرییەكەی دا لەسەر بەهەدەردانی سامانی گشتی داوەتە دادگاو، پۆست نەویست بوەو، دەستی لەكاركێشاوەتەوەو، ماكی یەكڕیزیی و بێلایەنییەو، لە ماڵەكەی ئەودا لایەنەكان پێك دێن....نا...ئەمانە ڕاستین و لەمەش زیاتر هەیە، بەڵام هێشتا مشەخۆر و وێرانكاریی لەم ساڵی (2018) یەدا هەزاران جار زیاترە لەسەت ساڵی پێشوو، ئەگەر وابێت كەوایە "جەلالی سام ئاغا" دوا فیشەك و كەسایەتی شاری سولەیمانی ئەبێت كە پێشكەشی كردووە.!.
با سەرنج لە بەراوردكارییەكی سەیر بدەین، لە نێوان مێژووی  ویلایەتە یەكگرتوەكان و شاری سولەیمانی دا، هەڵبەت نامانەوێ‌ لە چوارچێوەی سیستەمی سیاسیدا قسە لەسەر جیاكاریی نێوان دوو دەوڵەت بكەین، نامانەوێ دووشار بەیەك بچوێنین، دەزانین ئەمریكا بەئاو دەوردراوە، سلێمانیش بەعەربەت و تاسلوجە، بەڵكو لەكاریگەرییە سلبیەكانی جینات و بونیادی ئاینی و نەتەوەیی بدوێین، ئەمریكا ساڵی (1776) سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاندووە،سلێمانیش ساڵی (1783) دروست بووە، واتە هەردوكیان بەنزیكی هاوتەمەنن. كاتێك ئەمریكا دروست بوو، خەڵكی وڵاتانی ئەوروپا چوونە ناوییەوەو،دروستیانكرد. لەهەر وڵاتێك سەدان و هەزاران كەس بوون بە هاوڵاتی ئەمریكا. ئەوانەی كە دروستی یان كرد دەوڵەمەندەكان و عەقڵ كراوەكان بوون، سلێمانیش كەدروست بوو، خەڵكی ناوچەی پشدەرو قەڵاچوالان و قەرەداغ و پیرەمەگرون و دەوروبەرەكەی هاتنە شارەكەوە. ئەو خەڵكانە بون كە توانای دروستكردنی خانوویان لەشارەكەدا هەبوو، هەروەها ئەوانەش كە خاوەن عەقڵ و داهێنان و ڕچەشكێن بوون.

سلێمانی كەدروست بوو، هەموو ئەهلەكەی موسڵمان بوون، كەمێكی زۆركەم جولەكەش هەبوو، ئەمریكا كەدروست بوو، مەسیحیەت و یەهودیەت و بێ دینی تیابو، لەناو مەسیحیەتیشدا سێ مەزهەب هەبوو (كاسۆلیك و پرۆتستانت و ئەرسەدۆكسیش كەدەكاتە ماسۆنیەتی جاران). واتە دین پەرت پەرت بوو، زاڵێتی خۆی نەنواند . لەسلێمانی دین وحوجرەو فەقێكان  هۆكاری بڵاوبونەوەی عەقڵ و خوێنەواری بوون، كۆمەڵگەیەكی تاسەر ئێسك خێڵەكی و داخراو لەكوردستان بەرجەستە بوبو. ئێستاش هەمان ڕیتمە بەڵام تەكنەلۆژیا تەكانێكی پێی داوەو ئاڕاستەی ئەكا.

 لەئەمریكا مادام هاونیشتمانییەكانی خڵتەیەكن لە زۆربەی وڵاتانی ئەوروپاو دەوروبەرو ناوخۆیی، كەواتە شتێك نەبووەو نی یە ناوی (نەتەوە) بێت. بەڵكو (نیشتمان) ی ئەمریكا هەیە. هەموو كەسێك هەموو بەیانیەك، لەتەنیشت خوێندنگەیەكەوە تێدەپەڕێت، كەگوێی لەسرودی نیشتمانی دەبێت، وەك ڕێزێك دەبێت بوەستێت . پیرۆزترین شتێك بریتی یە لەئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا. ئەوان یەكەم هەنگاو كەهاتن (نیشتمانێك) یان بۆخۆیان دروست كرد. لەسلێمانی و كوردستانیش، هەموو شتەكان بەستراون بە (نەتەوە) ەوە. مزگەوتەكانیش پڕكراون لەبیری ئوسوڵی  و سەلەفی و چەندین بیروبۆچونی ئاینی كە دواجار مەرامی سیاسیان هەیە و ،بۆبەرژەوەندیی تەسكی حزبایەتی تێ‌ ئەكۆشن. گەورەترین شەرەف و شانازیی لای تاكێكی ئەمریكیی  ئەوەیە لەدەزگایەكی ئاسایشی نیشتمانیدا كاربكات، لای ئێمە دەزگاكانی زانیاری و پاراستن و ناوەندە ئەمنیەكان كراون بە پارێزەری حیزب و خێڵەكان بۆیە وەكو دێو خەڵكی لێیان دەترسێت!. ئەوەتا ئەمریكا بو بە زلهێزترین وڵاتی جیهان، تاك جەمسەرانە لەهەموو كونجێكی ئەم گەردونەدا بونی هەیە، سلێمانیشی كرد بەو شارەی كەهێدی هێدی دابخرێت و، لەڕاپۆرتی نەتەوە یەكگرتووەكاندا لە پەیوەند بەدۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناوی سولەیمانی بە (مدینە غیر امنە) هاتبێت .

ئەمین زەكی بەگ، لە سولەیمانی لەدایكبوە، كەچی لەسەرەتای جەنگی یەكەمی جیهانی دا ئەبێتە یەكێك لەوانەی كە نەخشەی سنوری نێوان دەوڵەتی عوسمانی و یەكێتی سۆڤیەت بكێشێت و، لە قەوقازو بولقان ئەفسەرێكی باڵا بێت و، لە عێراق پەرلەمانتار بێت و، ئەبێتە گەورەترین مێژوونوسی كورد لەدوای "شەرەفخانی بەدلیسی"، ئەمین زەگی بەگ نەبوایە خولاسەی مێژووی كوردو كوردستان نە ئەبو، یان لای كەمی مێژووی ئەمارەتەكانی كورد نە ئەنوسرانەوە. شێخ ڕەزای تاڵەبانی لە سولەیمانی ژیاو، باسی دارولمولكی بابانی كرد، پێگەی جوگرافی و هەڵكەوتەی شار لە جوانیا نەئەبینرا، ئێستا توند توند شاری سولەیمانی بگوشە هیچی وای لێدەرنایا..!.

سولەیمانی كورتكراوەتەوە لە ململانێی نەشیاوی حیزبی و بەرژەوەندی تەسك و، نزیكەی پەنجا ساڵە هەرچی ناكۆكی ناوخۆیی و شەڕی كۆنە قین هەیە لەم ناوچەیە قەتیس كراوەو، شارەكەش بە ڕەنگ و ڕوویەوە دیارەو، بێزاری لێ‌ ئەتكێ‌!.  

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی و خەندان لێی بەرپرسیار نییە

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP