کەڵەپیاوێکی مێژووکرد

شۆڕش خالید ئاژگەیی - 3-11-2018 - 4302 جار خوێندراوەتەوە


میرزا تەقی فەراهانی ( میرزا تقی فراهانی ١٨٥٢-١٨٠٧) وەزیری کارەباری دەوڵەت بوو لە سەردەمی ناسرالدین شای قاجار و لە تەمەنی چل و شەش ساڵیدا بە دەستی داارودەستە چاوچنۆک و گەندەڵەکەی شای قاجار لە حەمامی ( فین) ی کاشان بە بڕینی دەماری دەستی بە شێوەیەکی نامرۆڤانە کوژرا.

 ناوبراو زاوای ناسرالدین شا ( شووی خوشکی)  و خۆشەویست و بڕوا پێکراوو جێی متمانەی پاشا بوو. بەڵام بەهۆی لێوەشاوەیی و ئاستی رۆشنبیری و زیرەکی و تواناو پاکی و دڵسۆزیەوە بۆ وڵات و دوور خستنەوەی کۆمەڵە کەسانێکی مشەخۆر و بێ کەلک و بەرژەوەندچیەوە، کەوتە بەر غەزەب ورق و قین و توورەیی دارودەستەی پاشا و دایکی پاشاوە. ئەم کۆمەڵە مشەخۆرە سەرەنجام توانیان ێەمیر کەبیر  لە پێش چاوی پاشا بخەن و بیخەنە بەر رق و توورەیی پاشاوە، بەوەی ناوبراو چاوی بریوەتە تەختی پاشایەتی ئێرانەوە. 

ئەمیر کەبیر یا میرزا تەقی فەراهانی خاوەنی کەسایەتیەکی بەهێز و سەر راست و راستگۆو روناکبیر و ریفۆرمخواز و نیشتیمان پەروەر و گەل دۆست بوو.  
لەسەردەستی ئەم زاتە ئێران پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، لەوانە:
- دامەزراندنی دارالفنون
- چاپ و بڵاوکردنەوەی  زانستە تازە و هاوچەرخەکان
- پەرەپێدانی پیشەسازی
- ناردنی قوتابیە ئێرانیەکان بۆ خوێندن لە دەرەوەی وڵات
- پەرەپێدانی وەرگێران و چاپی پەرتوکە زانستیەکان
- دەرکردنی رۆژنامە و چاپی پەرتوک
- بەرەنگار بوونەوەی گەندەڵی و فەساد کەوا لەو سەردەمەدا وەک پەتایەکی کوشندە و ماڵوێرانکەر لە نێو خەڵک و سیستەمی سیاسیدا بڵاو ببووەوە. 
- توانا بەخشین بە بونیاد و ژێرخانی ئابوری  و بوژاندنەوەی
- پەرەپێدانی پیشەسازی کانزاکان
- بەهێزکردنی ژێرخانی کشتوکاڵ و گەیاندنی ئاو بۆ گوندە دوورە دەستەکان
- پێشخستنی بازرگانی ناوەخۆ و دەرەکی و هەناردە
- بڕینی دەستی مشەخۆرانی بێگانە
- دارشتنی هێڵ و ستراتیژی سیاسەتی دەرەوەی ئێران
- چاکسازی لە کەرتی دارایی و دانانی بودجەی ساڵانە و هەموارکردنی
- پاراستنی ئاسایش و تەناهی وڵات
- رێکخستنی سوپای نیشتیمانی و نەهێشتنی چەکداری سەربە خێڵ و عەشیرەت لە سەرانسەری ئێران
- دامەزراندنی چەندین کۆمپانیای چەک سازی لە سەرانسەری ئێران
- چاکسازی لە بواری داد و دادگاکان و سیستەمی قەزایی
- بەهێز کردنی کەرتی تەندروستی و دامەزراندنی چەندین نەخۆشخانە لە سەرانسەری ئێران
ئەمیر کەبیر کاتێک لە لایەن تاقمە فاسدەکەی پاشاوە بە قۆڵ بەستراوی بۆ شاری کاشان دەگوازرێتەوە تاکو لە حەمامی فین  لە دەماری دەستی بدرێ، قسەیەکی کردووە، لە مێژووی ئێران بە ناوبانگە و دەیان جار نووسراوەتەوە. ناوبراو گوتوویەتی:

" سەرەتا وامدەزانی وڵات پێویستی بە وەزیرێکی زانایە...
دواتر بیرم کردەوە و وتم رەنگە و ڵات پێویستی بە پاشایەکی زانا بێت...
 بەڵام ئێستاکە تێگەیشتم نیشتیمان پێویستی بە گەلێکی زانایە..."

دەبێ ئێمە پێویستمان بە چی بێ؟
ئاوو کارەبا؟...یەکسانی؟...دادپەروەری؟...ویژدان سالاری؟...هۆشیاری؟...عەقڵگەرایی؟...نیشتیمان پەروەری؟...ناسیۆنالیزم؟ ئایدیۆلۆژیا؟ پرەنسیپە ئەخلاقیە فەلسەفیەکان؟....حزبایەتی؟...گرووپ گەرایی؟دەوڵەت؟...توورەیی؟... رق و قین؟...ناوچەگەرێتی؟...شارچێتی؟..سەروەت و سامان گەرایی؟...نەوت؟...شەڕ؟...ململانێ؟...شەرە جنێو؟...شەرە قسە؟...پەرتەوازەیی؟ بێ دادی؟کوتلەگەرایی؟ خزم خزمێنە؟کوشتن لەسەر کێشەی کۆمەڵایەتی؟....دەستەگەری؟....دووبەرەکی؟...لوت بەرزی؟...بێ منەتی؟...خۆبەزل زانین؟ مێژوو؟.....کۆشکو تەلار و مەزرەعەی چەند ملیۆنی؟گەشتوگوزار؟.....کتێب؟...ڕۆشنبیری؟خوێندن؟ تەندروستی؟ھەڵپەرکێ و لاوک و  حەیران وگۆرانی؟...بەزەیی پێدا هاتنەوە بە یەکتر؟یەکتر سرینەوە؟...ئێرەیی؟...تەنیایی؟؟؟

وەڵامەکەی با بۆ تێفکرینی خۆمان بە جێ بێڵین...
سوقرات دەڵێ:
"من ناتوانم هیچ شتێکتان فێر بکەم، بەڵام دەتوانم واتان لێبکەم بیر بکەنەوە"

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی و خەندان لێی بەرپرسیار نییە

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP