چاكسازی له‌فۆڕمی‌ ئیسلامی‌ سیاسیدا

عومه‌ر عه‌لی محه‌مه‌د - 6-11-2016 - 1867 جار خوێندراوەتەوە

عومه‌ر عه‌لی‌ محه‌مه‌د

به‌شێك له‌توێژه‌رانی‌ بواری‌ سیاسیی‌ له‌و بڕوایه‌دان كه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی‌ ئێستای‌ به‌شێكی‌ زۆر له‌ بزوتنه‌وه‌ ئیسلامیه‌كان تیایدا ده‌ژین وه‌ك واقیع فه‌رز ده‌بێت له‌سه‌ریان كه‌ گۆڕانكاری‌ له‌ گوتارو پڕۆگرام‌و پڕۆژه‌ی‌ سیاسیاندا بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی‌ كه‌ له‌دوای‌ به‌هاری‌ عه‌ره‌بی‌ توشیان هات، هه‌روه‌ها به‌سه‌رنجدان له‌هه‌ندێك ئه‌زموونی‌ پێش ئه‌وانیش وه‌ك ئه‌زموونی‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌ له‌ئه‌فغانستان‌و ئێران‌و سودان‌و هه‌ندێك شوێنی‌ تر، ئه‌وه‌ی‌ نیشاندا كه‌ ناكرێت ئیسلامیه‌كان به‌شێوازه‌ كۆنه‌كه‌ سیاسه‌ت بكه‌ن‌و به‌هه‌مان گوتاری‌ بانگخوازی‌ بێنه‌ ناو سیاسه‌ت، توێژه‌ره‌ رۆژنامه‌وانیه‌كان دیدو بۆچوونی‌ جیاوازیان له‌و باره‌یه‌وه‌ هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت هه‌ندێك توێژه‌ر له‌پێش ئه‌وه‌ش كه‌ ئه‌م ئه‌زموونه‌ نوێیانه‌ ببینن دیدو تێڕوانینی‌ تایبه‌تیان هه‌یه‌ بۆ نموونه‌ توێژه‌ری‌ به‌ناوبانگی‌ فه‌ڕه‌نسی‌ (ئۆلیڤیه‌ روا)، یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ باسی‌ "له‌دوای‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌"، كرد ئه‌ویش له‌كتێبێكدا كه‌ له‌ ساڵی‌ 1992 چاپی‌ كرد به‌ناوی‌ (شكستی‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌) له‌دوای‌ ئه‌مه‌ش زیاتر توێژه‌رانی‌ تر گرنگیان به‌بابه‌ته‌كه‌داو "جیل كیبیل" له‌سه‌ر هه‌مان ره‌وت كتێبێكی‌ نووسی‌ به‌ناوی‌ (جیهاد.. بڵاوبونه‌وه‌، گه‌مارۆدانی‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌)، له‌م كتێبه‌دا نووسه‌ر ئه‌زموونی‌ ئیسلامیه‌كان به‌راورد ده‌كات به‌ شیوعیه‌كان‌و باس له‌هه‌مان عه‌قڵیه‌تی‌ شۆڕشگێڕی‌ ده‌كات كه‌ له‌ئه‌مانیشدا هه‌یه‌، له‌دوای‌ ئه‌مه‌وه‌ "ئۆلیڤیه‌روا" پێداچوونه‌وه‌ به‌بۆچونه‌كه‌ی‌ پێشوویدا ده‌كاته‌وه‌و باس له‌گۆڕانی‌ ئاڕاسته‌ی‌ ئیسلامیه‌كان ده‌كات له‌بواری‌ سیاسیه‌وه‌ بۆ بواری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌.

له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ (فرانسۆ بورجا) كه‌ پسپۆڕێكی‌ فه‌ڕه‌نسی‌ به‌ناوبانگه‌ له‌بواری‌ ئیسلامی‌ سیاسیدا، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌موو ئه‌و بۆچوونانه‌وه‌ باس له‌گه‌شه‌ی‌ ئیسلامیه‌كان ده‌كات، چونكه‌ ئه‌وان بوونه‌ ره‌مزی‌ شوناسی‌ گه‌لانی‌ مسوڵمان‌و ئه‌مه‌ش به‌قۆناغێكی‌ نوێ‌ ناوده‌بات بۆ به‌ره‌و روبونه‌وه‌ی‌ لیبرالیزمه‌ نوێیه‌كان‌و بۆ ئه‌م مه‌به‌ته‌سش كتێبێكی‌ نووسیوه‌ به‌ناوی‌ "ئیسلامی‌ سیاسیی‌، ده‌نگی‌ باشور" به‌شێك له‌م توێژه‌رانه‌ چونكه‌ خۆیان راسته‌وخۆ له‌ناو واقیعه‌كه‌دا ناژین‌و بیركردنه‌وه‌كانیان له‌ژێر كاریگه‌ری‌ پێوه‌رو تیۆری‌ زانستی‌ رۆژئاوادایه‌، له‌به‌رئه‌وه‌ نه‌یانتوانیوه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ واقیعی‌ بچنه‌ ناو پێكهاته‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ گه‌لانی‌ مسوڵمان، له‌به‌رئه‌وه‌ هه‌ندێكجار بۆچوونه‌كان وه‌ك خۆی‌ ده‌رناچێت، واقیعی‌ دوای به‌های عه‌ره‌بیش ئه‌وه‌ی‌ سه‌لماند كه‌ئیسلامیه‌كان نه‌ك لاواز نه‌بوون، به‌ڵكو له‌ڕێگه‌ی‌ هه‌ڵبژاردن‌و دیموكراسیه‌وه‌ یه‌كه‌م هێزی براوه‌ی‌ سیاسی بوون، ئه‌گه‌ر به‌وردی‌ سه‌رنجی‌ مێژووی‌ زۆربه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ ئیسلامیه‌ سیاسیه‌كان بده‌ین ده‌بینین ره‌گ و ریشه‌ی‌ ئه‌مانه‌ له‌ بانگه‌وازه‌وه‌ دێت، واته‌ سه‌ره‌تا بۆ به‌ره‌وروبونه‌وه‌ی‌ ئه‌و شه‌پۆله‌ چه‌پ‌و عه‌لمانیه‌ بوو كه‌ رووی‌ له‌جیهانی‌ ئیسلامی‌ كرد ئه‌ویش له‌ژێر كاریگه‌ری‌ شۆڕشی‌ فه‌ڕه‌نسی‌ و رۆژهه‌ڵاتناسه‌كان و بزاڤی‌ چه‌پی‌ شۆڕشگێڕ كه‌خاوه‌ن ئایدیۆلۆژیای‌ تایبه‌تی‌ خۆیانن‌و له‌دیدو تێڕوانینیان بۆ ئاین زۆر سلبی‌‌و رادیكاڵی‌ بوون، واته‌ ئه‌م بزافانه‌ سه‌ره‌تا بۆ رزگاركردنی‌ ئیمانی‌ خه‌ڵكی‌ مسوڵمان دروست بوون دژ به‌و شه‌پۆله‌ بێ‌ باوه‌ڕیه‌ی‌ كه‌ رووی‌ له‌ ناوچه‌كه‌ كرد، ئه‌ویش به‌ كاریگه‌ری‌ بزافه‌ چه‌پ و ماركسیه‌كان بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش له‌ژێر ئه‌و بارودۆخه‌ سیاسیه‌ش كه‌ شه‌ڕی‌ سارد له‌ ئارادابوو رۆژئاواییه‌كان هاوكاریان كردون و ده‌یانویست به‌ هه‌موویان شه‌پۆلی‌ گه‌وره‌ی‌ چه‌پ بوه‌ستێنن.

ئه‌مه‌ش جیاوازیه‌كی‌ گرنگه‌ كه‌ هه‌یه‌ له‌ نێوان بزافه‌ ئیسلامیه‌كان‌و بزوتنه‌وه‌ نه‌ته‌وه‌یی‌ چه‌پ‌و عه‌لمانیه‌كان. به‌سه‌رنجدان له‌و بارودۆخه‌ی‌ كه‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌ تیایدا ده‌ژی‌‌و به‌ڕای‌ زۆربه‌ی‌ توێژه‌ران‌و پسپۆڕی‌ ئه‌م باره‌و به‌تایبه‌تیش له‌و كایه‌ی‌ ئێستای‌ به‌جیهانی‌ بووندا، ئیسلامیه‌كان ناتوانن به‌ئه‌و كه‌ره‌سته‌ ته‌قلیدییانه‌ی‌ كه‌ هه‌یانبووه‌و به‌هه‌مان ئه‌و گوتاره‌ی‌ كه‌زۆرتر سه‌رچاوه‌كه‌ی‌ بانگخوازیه‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ سیاسیی‌ به‌ده‌سته‌وه‌ بگرن‌و گه‌شه‌ی‌ پێ‌ بده‌ن، چونكه‌ له‌ئیسلامیشدا بواری‌ سیاسه‌ت له‌گۆڕاوه‌كانه‌و ده‌بێته‌ له‌لایه‌ن عه‌قڵێَكی‌ نوێوه‌ ئیداره‌  بكرێت، له‌هه‌مانكاتدا كاره‌كته‌ره‌ سیاسیه‌كان ده‌بێت كاراكته‌ری‌ نوێی‌ بواری‌ سیاسیی‌ بن‌و په‌روه‌رده‌ی‌ دنیای‌ نوێی‌ فیكرو زانست‌و ته‌كنۆلۆژیا بن‌و له‌هه‌مانكاتدا ده‌بێت شاره‌زاییه‌كی‌ باشیان له‌فیكری‌ رۆژئاواو كۆمه‌ڵگه‌ نوێیه‌كانی‌ جیهان هه‌بێت.

ئه‌گه‌ر سه‌یری‌ ئیسلامیه‌كانی‌ كوردستانیش بكه‌ین، ده‌بێت هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك بكه‌ین‌و به‌مێژووی‌ سیاسیی‌‌و به‌شداریان له‌حكومه‌تدا بچینه‌وه‌و بزانین ئایه‌ به‌م كه‌ره‌سته‌ ته‌قلیدیانه‌ی‌ كه‌ هه‌یانه‌ ده‌توانن ببنه‌ هێزێكی‌ كاریگه‌ر له‌گۆڕه‌پانی‌ سیاسیدا،؟ ئه‌مه‌ له‌كاتێكدایه‌ كه‌كوردستان له‌بارودۆخێكی‌ تایبه‌تیدایه‌و ئیسلامیه‌كان ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت ببنه‌ هێزێكی‌ كاریگه‌ر نابێت نوسخه‌ی‌ دووه‌می‌ هیچ فۆڕمێكی‌ ئیسلامی‌ سیاسی‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ كوردستاندابن‌و ده‌بێت خۆی‌ ببێته‌ خاوه‌نی‌ شوناسێكی‌ كوردستانی‌‌و خۆی‌ بیێته‌ هه‌ڵگری‌ خه‌مه‌كانی‌ خه‌ڵك له‌ هه‌نگاونان به‌ره‌و سه‌ربه‌خۆیی‌‌و پشتیوانی‌ كردنی‌ له‌ هه‌موو داوا ره‌وانه‌ته‌وه‌ییه‌كانی‌ گه‌لی‌ كورد له‌هه‌ر چوارپارچه‌كه‌ی‌ كوردستان، ئه‌مه‌ش پێویستی‌ به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌گه‌شه‌ به‌دیدو تێڕوانینه‌كانی‌ بدات‌و پێداچوونه‌وه‌ به‌گوتاری‌ سیاسیی‌‌و بانگخوازیدا بكات‌و پارتی‌ سیاسیش وه‌ك كایه‌یه‌كی‌ پسپۆڕی‌ مامه‌ڵه‌ی‌ له‌گه‌ڵدا بكات‌و گۆڕانكاری‌ له‌ئه‌و فۆڕمه‌ی‌ ئێستادا بكات، كه‌ زۆر تر به‌ كه‌ه‌سه‌ی‌ (كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامی‌ )كار ده‌كه‌ن نه‌ك پارتی‌ سیاسی‌ ،چونكه‌ پارتی‌ سیاسی ده‌بێت بۆ هه‌موان بێت نه‌ك ته‌نها مسوڵمانه‌ مولته‌زیمه‌كان . ئه‌وكاته‌ش ده‌رگا به‌ڕوی‌ هه‌موو چین و توێژه‌كاندا ده‌كرێته‌وه‌و له‌ جیاتی‌ قه‌تیس بوون له‌ بازنه‌ی‌ ئایدیۆلۆژیای‌ ئیسلامی‌ ده‌چیته‌ ناو بازنه‌یه‌كی‌ نیشتمانی‌ فراوان و ده‌بێت ئامانجه‌كانیش له‌ خه‌می‌ ئیمان و به‌ ئیسلامیكردنه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگا ببگۆرێت بۆخه‌می‌ خزمه‌ت كردن به‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی‌ خه‌ڵ له‌ راستیشدا ئه‌مه‌ ئامنجێكی‌ گه‌وره‌ی‌ ئیسلامه‌ وه‌ك ئاینێكی‌ یونیڤێرساڵ ،ئه‌و كاته‌ش سیاسه‌ت ده‌بێته‌ كارێكی‌ پسپۆری‌ و بانگخوازه‌كان ناچنه‌ نێو بازنه‌ی‌ نوێنه‌رایه‌تیه‌كان له‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مان ،له‌ ئێستاشدا ئه‌وه‌ ه‌خاڵێكی‌ لاوازی‌ ئیلامیه‌كان بووه‌ .

ئیسلامیه‌كانی‌ كوردستان له‌م بارودۆحه‌ نوێیه‌دا پێویسته‌ له‌ هه‌وڵی‌ دروستكردنی‌ مۆدێلێكی‌ نوێدا بن و بتوانن بازنه‌ی‌ ئیسلامی‌ سیاسیی‌ به‌و چه‌مكه‌ ته‌قلیدیه‌ی‌ كه‌ هه‌یه‌ تێپه‌ڕێنن و بچنه‌ قۆناغێكی‌ نوێ‌ كه‌ ئه‌ویش ده‌ركه‌وتنیانه‌ وه‌ك بزافێكی‌ نیشتمانی‌ كاریگه‌ر و هه‌وڵ بده‌ن شوناسێكی‌ نوێ‌ بۆ خۆیان دروست بكه‌ن كه‌ بۆ خۆ دورخستنه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی‌كه‌ ئێستا گروپه‌ توندڕه‌وه‌كان به‌ناوی‌ دینه‌وه‌ ده‌یكه‌ن ، له‌ چوارچێوه‌ی‌ (مسوڵمان دیموكراته‌كاندا) كاربكه‌ن، ئه‌مه‌ش پێویستی‌ به‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ بازنه‌ی‌ كاری‌ حیزب و بانگه‌واز له‌یه‌كتر جیابكه‌نه‌وه‌و بۆ هه‌ر بوارێكیان كه‌سی‌ پسپۆڕی‌ خۆی‌دابنێن، ئه‌وكاته‌ش ده‌توانن ببنه‌ هێزێكی‌ كاریگه‌ری‌ نیشتمانی‌ كوردی‌ ،كه‌ رابه‌رایه‌تی‌ كۆمه‌ڵگای‌ كوردی‌ بكه‌ن له‌ چوارچێوه‌ی‌ دیموكراسی‌ و بڕوابوون به‌ ئازادی‌ تاك و گشتی‌ و چه‌سپاندنی‌ عه‌داله‌تی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و دژایه‌تی‌ گه‌نده‌ڵی‌.


ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

بابەتەکانی نوسەر

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP