بەپەلە

بارزانی لەناوبەینی بەھێز و لاوازترین بژاردەکان؟

سەردار موسی شەریف - 11-10-2017 - 4672 جار خوێندراوەتەوە


خوێندنەوەی تیوریکی قوتابخانەی پەیوەندی نێونەتەوەی یەکان ریالیستی ئەوەمان بو روندەکاتەوە، کە لە ئەگەری پەیدابونی دوژمنێکی ھاوبەش بو دو دەوڵەتی دژبە یەک، ئەوا زور ئاسایی یە ئەم دودەوڵەتە لە پێناو لە ناو بردنی دوژمنە ھاوبەشەکەیان لە سەر کومەلێک ستراتێژی رێکەوتن بکەن و یەکبگرن. بەلام لە کوتای سیناریوکە، دیسانەوە سروشتی ژینگەی سیاسەتی جیھانی کە بریتی یە لە کێبەرکێ کردن و دروستکردنی ھاوسەنگی ھێز و بەھێزبون، ھەردو دەوڵەتەکە دەگەرێنەوە بە خالی کوتای بەر لە پەیدابونی دوژمنی ھاوبەش. واتە، دیسانەوە ناکوکی و پێکدادانی بەرژەوەندی یەکان‎ دەبێتە رەوتی سەرەکی سیاسەتی دەرەوەیان. 


پرسی گشتپرسی  و ھەلسوکەوتی دەوڵەتانی جیران بە تایبەتی ئێران و تورکیا و گرتنەبەری سیاسەتی ھاندانی عێراق لە پێناو گرتنە بەری سیاسەتێکی ناتەندروست و ناگونجاو بەرامبەر کوردستان، وێنەی راستەقینەی شوفێنیەتی بەرپرسانی ئەم دەوڵەتانەی بو ھەموکەسێکی زورتر ئاشکرا کر. لە یەکەم روژی گرتنەبەری ئەم ستراتێژی یە، ھیستێریایەکێ بێ وێنە بە دەموچاوی بەرپرسانی ئەم وڵاتانەوە دیار بو. داخستنی سنورەکان و خستنەروی گەماروی ئابوری راگەیاندنی ھەمویان ئاماژە بە شەری ئیرادەی سیاسی بە کورد دەفرشرێت. ‎ گشتپرسی ھەم ئێران و ھەمیش تورکیای خستوتە ناو ژینگەیەکی سیاسی کە دەرئەنجامەکەی بویان دیار نییە. لە لایەک بەرپرسانی تورکیا و سەرۆک کومار ئەدوغان نوقمی پەرتوکەکانی مێژوی بوتەوە و لە فورمولێکی سیاسی دەگەرێت لە پێناو دوبارە زیندوکردنەوە ‎ئیمپراتوریەتی عوسمانی، و لە لایەکی دیکەوە، ئێران بە گرتنەبەری ستراتێژی یەکی ناگونجاو خەریکە لە روژھەلاتی ناوەراست کەلەپچەدەکرێت. 


جیوپولیتیکی کوردستان، واتە کوردستان و روژئاڤای کوردستان لە ئێستاوە بە شێوەیەک لە شێوەکان ھاوپەیمانی ئەمریکا و روژئاڤان لە شەری دژی داعش. کورد لە ستراتێژی سیاسەتی ئاسایشی ئەمریکا لە شەری دژی تیرور فاکتەرێکی سەرەکی یە لە سەر ئاستی روژھەلاتی ناوەراست. و سەقامگیری ناوچەی کوردستانیش بەشێکە لەو ستراتێژی یە کە دەبێت لە ھەر دەستدرێژی و پەلاماری لەشکەری پارێزراو بێت. ھەردو زلھێزی ئەمریکا و روسیا ھەم بە ھوی بەژەوەندی ئابوری و و بگرە لە پێناو بەھێزکردنی پێگەی بەرژەوەندی ستراتێژیکی خویان، پەیوەندی یەکی باشی‎ دیپلوماسی یان لە گەل ھەردو کیانی کوردستانی باشور و روژئاڤادا بونیاتناوە. ئەمەش ھواکاری خوی ھەیە، لە لایەکەوە دەستوەردانەکانی ئێران و بەرێوبەردنی عێراق لە لایەن ئێران و پێگەی بەھێزی ئێران لە سوریا، فاکتەرێکی پالنەری بەھێزە لای ئەمریکا کە پشت لە کوردستان نەکات. بەلام ئەمریکا لە لایەکی دیکەشەوە توانای لە دەستدانی بغدادی نییە و نایەوێت ئەم مەیدانە بو ئێران چولبکاتەوە. ستراتێژی ئەمریکا لە پێناو رزگارکردنی بغداد لە ژێر بالادەستی سیاسی، لەشکەری، ئابوری و ھتدی ئێران پێویستی بە فاکتەری کورد ھەیە. بویە، گوشارەکانی ئەمریکا لە سەر کوردستان بە تایبەتی پرسی گشترسی زورتر لە پێناو ئەوەیە کە عیبادی کە پیاوی ئەمریکایە لە ھەلبژاردنەکانی داھاتودا توشی شکەست نەبێت، بویە دەبێت کورد لەم رەوانگەیەوە ھاوکاری عیبادی بیکات لە پێناو دەستبەرکردنی ئارمانجە گەورەکە، کە ئەویش کونفیدرالی یە لە ئێراق. ئەمریکا پشتگیر دەبێت لەم رویەوە. خستنەروی ئەوەی کە ئەمریکا سوپاسی پاسداران دەخاتا لیستی تیرور نامەیەکی کراوەیە بو ئێران، کە دەبێت ھێزەکانی لەشکەری خوی لە روژھەلاتی ناوەراست بو ناو سنورەکانی خوی پاشەکەشە بیکات، ئەگەر نا، ھێرشەکان لە ئان و سات دا دەکرێت ببن بە ئەمری واقیع.


روسیا گەمەکەری سەرەکی یە لە سوریا، و جێگای ئاماژە پێدانە روسیا بە شێوەیکی گەرم وگور لە سالی ٢٠١٣ ھاتە ناو کایەی سیاسی تەنگەژەی سوریا، ئەویش کاتێک بوی دەرکەوت کە ئیدی پرسی " وازلێھێنانی ئەسەد" لە لایەن کومەلگای نێودەوڵەتی توشی کالبونەوە بو. ھەروەھا بە پشتگیری کردن لە بەشداری ئێران ، روسیا دەیەوێت لە دانوستاندن لە گەل ئەمریکا بەھێزتر بێتە سەر مێژوی گوفتگوی پاراستنی بەرژەوەندی یەکان. بەلام ‎‎ لە کوتای فیلمەکە، پێدەچێت روسیا پالێک بە ئێرانەوە بنێت، واتە رەنگە ھەلسوکەوتەکانی لە سوریا سنوردار بیکات، بە تایبەتیش لە ئێستاوە کە ئێران بە شێوەیەکی گشتی بابەتێکی سەرەکی سیاسەتی ئەمریکا لە روژھەلاتی ناوەراستی تەنیوە، و ئێستا ئامادەکاری دەکات لە پێناو زیادکردن‎ ناوی سوپای پاسداران بو ناو لیستی رێکخراوە تیروریستەکان. ئەمەش واتە، دەبێت ئێران ھێزەکانی خوی لە کوی گشتی مەیدانەکانی شەری روژھەلاتی ناوەراست بکێشێتە ناو سنورەکانی دەوڵەتی ئێران. ھاوکات ئێران بێ پشتگیری روسیا لە سەر ئاستی جیھانی ناتوانێت بەرامبەر ئەمریکا وئوروپا راوەستێت، بویە، ئێران دەبێت خوی لە بون بە فاکتەری ھەرەشە لە سەر بەرژەوەندی یەکانی روسیا لە سوریا دوربیخات. پرسی رێککەوتنی نەفتی و گازی روسیا لە گەل کوردستان پرسێکی سیاسی گرینگە بو روسیا لە پێناو لاوزکردنی پێگەی تورکیا لە بون بە سەنتەری دابینکردنی وزەی جیھانی. بە ھاتنی روسیا بو ناو باازاری نەوت و گازی کوردستان، رەنگە گورانکاری بە سەر سیاسەتی سامانە سروشتی یەکانی کوردستانیش دا بێتە ئارا. واتە، کوردستان دەتوانێت باشتر لە ھەر کاتێک و بە رێگای روسیاوە نەوت و گازی خوی بنێرێتەوە بو بازارەکانی جیھان و سوریا و ئێرانیش دەتوانن ببن بە ئەلتەرناتیڤی تورکیا. ئەمەش پالنەرێک دەبێت کوردستان بتوانێت ھەتا رادەیەکی باشتر ئازادەنە ھەلسوکەوت لە سیاسەتی دەرەەوەی خوی بیکات بە تایبەتی لە گەل تورکیا. ئەم ھەلسوکەوتە لە گەل روسیا پێویستی بە خوێندنەوەی وردی سیاسی و ستراتێژیک ھەیە، و نابێت توشی ھەمان ھەلە بین کە لە گەل تورکیا کردومانە. لە راستی دا راستە پێگەی کوردستان بەھێز دەبێت، بەلام نەوتی کوردستان دەبێتە بەشێکی دانەبراو لە سیاسەتی وزەی روسیا لە سەر ئاستی جیھانی. ‎


 ئەوەی پەیوەندی بە روژئاڤا ھەیە، روسیا لە گەل ھەریەکە لە ئەمریکا، ئێران و تورکیا رێککەوتنی ھەیە لە پێناو پاراستنی سنوری بەرژوەندی یەکانی خوی لە ناو خاکی سوریا. ھاوکات پەیوەندی یەکانی باشی روسیا لە ‎ گەل لایەنە کوردستانی، وایکردوتەوە کە دەریچەیەک بو دانوستاندن لە گەل رژێمی سوریا بو کورد بەکراوەی بھێلرێت، یانیش بە کەمی روسیا ھەولەکانی چر بیکاتەوە لە پێناو نێوەندگیری و راگرتنی بالانسێک کە کورد زورتر خویان لە ئەمریکا نێزیک نەکەن. ‎بویە، ھەر چەندە کورد( پ.ی.د.) لە دانوستاندنەکانی جنێف و ئاستانە لە لایەن تورکیاوە رێگری لێکراوە کە بەشدار بێت، بەلام ئەم ھەولانەی تورکیا ئەوەندە کاریگەری یان بە سەر پێگەی کورد نەکردوتەوە. ئەوەی راستی بێت، کورد لە روژئاڤا دەبێت ھەولی زور بیدات سنورەکانی خوی بپارێزێت، و دەرفەتی دیپلوماسی جیھانیش لە دەست نەدات، لە پێناو دابینکردنی زەمانەتی نێو دەوڵەتی. چونکە ھیچ رێککەوتنێک سەبارەت بە داھاتوی سوریا نایەتە دی ئەگەر کورد بەشدار نەبێت.  ھەولەکانی روسیا بو دروستکردنی قەناعەت لای بەرپرسانی سوریا سەبارەت بە دانوستاندنکردن لە گەل کورد سەبارەت بە پێگەی داھاتوی بە تایبەتی دیارکردنی چوارچێوەیەکی تایبەت بە کورد لە ھەردو تویێ " ئوتونومی یان فیدرالی" زورتر لە خوێندنەوەیەکی بوی دەتوانرێت بوی بکرێت. یەکەم، روسیا دەیەوێت کورد و سوریا بگەنە رێککەوتن، و مەترسی ئەوەش ھەیە کە بەم شێوەیە روسیا کورد لە دانوستاندنەکانی ئاستانا و جنێڤ کە دیارکەری داھاتوی سوریانن لە روی سیاسی یەوە بە تایبەتی رێککەوتن لە سەر پروسەی سیاسی و دەستوری سوریا، کورد دوردەخات. دروستبونی کیانی کوردستانی لە سوریا، سیناریویەکی مەترسیدارە بو تورکیا، لە کاتێک کورد یەکێکە لە فاکتەرە جێگیرکراوەکانی سیاسەتی ئاسایش و دەرەوەی تورکیا. بویە، ھەلسوکەوتکردنی کورد لە گەل روسیا ھەتا رادەیەک دەبێت لە سەر خو بێت، دەکرێت روسیا بە وەرگرتنی ئیمتیازی سیاسی و ئابوری لە تورکیا و سوریا، کوردی روژئاڤا بیکاتە قوربانی بەرژەوەندی یەکانی خوی. لە وێنە گەورەکە دا پرسی دورگەی " کریما"ی ئوکراینا ھەیە کە ئسێتا بە روسیاوە لکێندراوە و تورکیاش ھەتا رادەیەک  ھاوشێوەی کەرکوک و موسل ئەم ناوچەیە، وەکو بەشێک لە خاکی خوی پێناسەدەکات. لە لایەکی دیکەوە دژی پێکەوەلکاندنی کریمایە بە روسیاوە. 


تورکیا لە چەند قوناخێک بوتە خاوەن پێگەیەکی بەھێز لە کوردستان و عێراق، یەکەم لە رێگای شەری ناوخو و شەری پ.ک.ک و ھەرێمی کوردستان کە بووە ھوکارێ بو جێگیربونی  ھێزەکانی تورکیا لە چەند ناوچەیەکی کوردستان، و قوناغی دویەم بریتی یە لە دوای سالی ٢٠٠٧ دوای شکەستی تورکیا لە پالپشتی سوننەکان، و ھەست کردن بە پێگەی بەھێزی کورد لە دامەزراوەکانی بریاردانی دەوڵەتی عێراق. ناکرێت لەم ناوبەینە رولی ئەمریکا لە باشترکردنی پەیوەندی یەکانی تورکیا و کوردستان نادیدە برگین.  ئەمەش دەرگای کوردستای بە روی پێشەسازی تورکیای کردەوە و کوردستان لە روی ئابوری و بازارەوە بو بە بەشێک لە تورکیا، ھەرچەندە لە روی سیاسی یەوە بە عێراقەو گرێدراو بو. ‎وەکو دەولەتێکی ھەتا رادەیەک دیموکراسی و پەیرەوکردن لە گەل میکانیزمکانی بازاری ئازاد، سیاسەتی دەرەەوەی تورکیا رێچگەی ھەمان سیاسەتی تورگوت ئوزالی گرتوتە بەر و زورتر تەرکیز لە سەر دوزینەوەی بازاری ئابوری بو پێشەسازی خوی دەگەرێت. لەم رویەش ھەول دەدات فاکتەری سیاسی بیخاتە کار لە پێناو بەھێز کردنی پێگەی خوی. 


شەری داعش فاکتەرێکی دیکە بو کە پێگەی تورکیای لە عێراق بەھێز کرد. لە راستی دا تورکیا لە دەریچەیەک دەگەرا کە ھێزەکانی لە کوردستان جێگیر بیکات، و شەری داعش باشترین دەرفەت بو بو ئەم مەبەستە، و پەیوەندیدارە بە گرتنی کونسولی تورکیا لە موسل لە لایەن داعشەوە کە ماوەیەکی زور لە زیندانەکانی داعش دا بون، ودوای بە شێوەیەکی گوماناوی رزگارکردن. ئەمە بە دیتنی من یەکێک لە سیناریوکان بو کە تورکیا بەکاری ھێنا لەم پێناوە. ھەرچەندە عێراق بە فەرمی داوای لە تورکیا کردوتەوە کە ھێزەکانی لە بەعشیقە بکێشێتەوە، بەلام تورکیا ئەمەی رەفزکردوتەوە. ھێزەکانی بەعقشیقە مەترسی یەکی گەورەن بە سەر ئاسایشی کوردستان و ناوچە کوردستانی یەکانی دەرەوەی کوردستان. 


لە راستیش، پرسی گشتپرسی و نێزیکبونەوە لە بغداد لەم بارەیەوە، ناتوانێت قەرەبوی شکەستەکانی سیاسەتی دەرەوەی تورکیا لە عێراق و روژھەلاتی ناوەراست بیکات. تورکیا دەبێت ئەمە باش بزانێت، ئێران نایەوێت بە ھیچ شێوەیەک تورکیا کاریگەری گەورە و بەھێزی ھەبێت لە سەر بغداد چ لە روی سیاسی و چش لە روی ئابوری یەوە. لایەکی شاراوەی گەمەی سیاسی ئێران، عێراق و تورکیا دەکرێت لە روی تیوری ریالیستی یەوە بە تیوری " ژینگەی بەندکراو زیندانیکراو" بێتە شرۆڤەکردن. ئەوەی مەبەستی بغداد و ھەمیش ئێران بێت لەم بارەیەوە، تەنیا سودوەرگرتنە لە تورکیا وەکو ئامرازێک لە پێناو گوشارخستن بو سەر کوردستان و نەک بابەتێکی دیکە. پرسی کەرکوک و تورکمانەکان، کە تورکیا خوی لێدەکاتە خاوەن، لە خراپترین حاڵەت د، باشترین ئالتەرناتیڤەکە بون بە بەشێک لە کوردستانە، نەک بغداد. چونکە ھەم ئێران و ھەمیش بغداد چاویان بردوتە نەوت و گازی سنوری کەرکوک، بێجگە لە پێگەی جیوپولیتیکی ناوچکە.  ھەردو لا، ئێستدا پلانەکانی یان چرکردوەتەوە کە دەستبە سەر کەرکوک دا بگرن، ئەویش بە رێگای ھێزەکانی حەشدی شەعبی نێزیک لە ئێران. کشانەوەی بوری نەوتی کەرکوک-ئێران، یەکێکە لەو ستراتێژی یانە، کە دەیانەوێت پالبە تورکیاوە بنێن. ‎بویە گوشارەکانی تورکیا بو سەر کوردستان تەنیا بە زیانی خوی تەواو دەبێت. 


پەیوەندیدار بە وێنەی سەرەوە، ناکرێت سوننەکان لە بیر بکەین. سوننەکان لە ئێستاوە لە ھەولی زیندوکردنەوەی پێگەی خویانن. ھەولەکانی یان ئەگەر بە شێوەیەکی ستراتێژیک بێت، توانای سەرکەوتنی بەھێزی ھەیە و دەتوانێت لە ئێراق پارسەنگی ھێز بگورێت. ھەلبەت ئەو دوخەی ئێستا سوننەکان تێیایکەوتن، لە راستی دا گوێنەدانە بە بەرپرسانی کوردستان بە تایبەتی سەرۆک بارزانی، کە چەندین جار داوا لە سوننەکان کردوتەوە لە ناو خویان یەکبگرن و سەرکردایەتی یەک یەکگرتوو دروست بکەن و واز لە خەونەکانی خویان بێنن کە دوبارە دەسەلاتی بغداد بگرنە دەست.

سوننەکان ئێستتا باجی ھەلەی سیاسەت و ستراتێژی خویان دەدەن لە لایەک لە لایەکی دیکەش، ئەوانەی ئێستا خویان وەکو سەرکردەی سوننەکان دەناسێنن، لە راستی ئەو کاریزمایەیان نییە بتوانن سەرکردایەتی سوننەکان بکەن. بەلکو کومەلێک کەسن کە لە بازاری سیاسی عێراق دەست و پایان کەلەپچەکراوە و ناتوانن لە ژێر ھەژەمونی خواستی شیعەکانی عێراق بێنە دەر و توانای خستنەروی پروژەیەکی سوننی یان نییە.  ئەمەش کاریگەری کردوتە سەر وڵاتانی سوننەی روژھەلات. لێرە کوردستان دەتوانێت رولێکی سەرەکی ھەبێت یەکەم لە پێناو کەمکردنی گوشارەکانی سیاسی دەوڵەتانی ناوچەکە و بە تایبەتی بغداد، و دویەم قورسای یەکی سیاسی بو خوی دروست بیکات، ئەویش رێکخستنی سوننەکانە لە ژێر یەک چەتر و دەستنیشانکردنی کەسایەتی یەک سەرکردە. قوناغی دوویەمی کوردستان دەبێت بریتی بێت لە ھاندانی سوننەکان بو رێکخستنی گشتپرسی لە پێناو دروستکردنی ھەرێمی سوننە. 
ئەو گورانکاری سیاسی یانەی ک ئێستا لەعێراق دەگوزەرن، ئەگەر کونترولنەکرێن بەرەوە ئاقارێکی خراپتر دەروات، بەلام ئەوەی لەو باوەردا بێت پروسەی سیاسی لە عێراق ‎بخرێتە سەر رێگای راست بابەتێکی گرێمانەی یە. ‎سەرۆکی ئەنجومەنی نێونەرانی ئێراق، سەلیم جبوری لە چاوپێکەوتنێکی تەلڤیزیونی لە گەل کەنالی "دجلە"  ئاماژەی بەوە دەکات، ‎لە سەر ئاستی ئێراق، ھەم لە ناو نوخبەی سیاسی و ھەمیش لە ناو شەقامی ئێراق، ئەم بیروبوچونە دروستبوتەوە، واتە گەیشتوتە رادەی " کاملی"، ئەوا ھیچ رێگەیەک بە باشتر نابینرێت لەوەی بێ ‎خوێنرشتنی ئێراقی یەکان، پروسەی جیابونەوەی و پارچە پارچەکردنی ئێراق بکرێتە کرداری. لە سەر زاری سەلیم جبوری " " لیس لدینا مشکلە مع تقسیم العراق بالتراچی ومن دون إراقە دما‌و"، مچیفاً ڕن "ێوت الدعوە إلی تقسیم العراق یتعالی ویحڤی بقبول واسع فی الشارع العراقی". ھاوکات ئاماژە بە پرسی ھەلوێستی دەوڵەتانی ئەمریکا، ئێران و تورکیا لەم بارەیەوە وەھا وەلام دەدرێت "علینا تقریر مێیرنا بدون تدخل ڕحد". ئەمەش رون و ئاشکرایە. 
ھێرشی تورکیا بو سەر ئێدلیب کە دەرئەنجامی رێککەوتنی ناو بەینی ئێران، روسیاو  تورکیایە مەترسی یەکانی تورکیای لە کاریگەریی یەکانی جیوپولیتیکی کورد و کوردستان نیشان دەدات. لە راستی دا بەلگەکانی کە لە سەر تورکیا ھەن سەبارەت بە پشتگیری لە داعش زورن، بگرە "سلیم مێگتفی محمد المنسوری" کە ئەمیری بەرپرس لە دارایی داعش لە موسل بو، لە دەستپێکی سالای ٢٠١٧ یەوە لە تورکیا دەژیت، و بوتە جێگای مشتومری بوچی بەرپرسێکی ئاست بالای داعش لە تورکیا دەژیت، و ئەمریکاش لەم باریەوە ھوشداری داوتە بە تورکیا. تورکیا یەکێک لە ئارمانجەکانی سەرەکی ئەم ھێرشە رێگەگرتنە لە گەیشتنی کورد بە دەریا، و ھەروەھا دەورەدانەی عەفیرن دێت، لە لایەکی دیکەوە، تورکیا زور تامەزوی ئەوەی ھەیە ھێرشبیکاتە سەر باشوری کوردستان بە تایبەتی لە پێناو دروستکردنی رێرەوێک بو ئالوگوری راستەوخو لە گەل عێراق.

بەلام ئەمەش زور زەحمەتە. وتارەکانی ئەردوغان ئاماژەی رون و ئاشکران بو ئەم بابەتە، کە دەلێت" لە ناکاو و لە تایکی شەێکدا دەبینین ھاتنە سەرتان" نامەیەک بە بەرپرسانی کوردستان. ھەرە بالکێشترین و بەرچاوترین ستراتێژی ئەوەیە کە تورکیا و ھێزەکانی عێراق بە ھاوبەشی ھێرشێکی ناکاو بکەنە سەر سێگوشەی کوردستان- روژئاڤا و تورکیا، واتە سنوری فیشخابور و ھاوتەریب شور بێتەوە بو موسل لەو دیوی ئاوی بەنداوی موسل.  ئەمە چەندین ئارمانج دەپێکێێت بو لایەنەکان. یەکەم، سنوری کوردستان و روژئاڤای کوردستان دادەخرێت، دویەم، رێگری لە پروژی بوری نەفت و گازی کوردستان- لازەقیە دەکرێت، سییەم، تورکیا روژئاڤا گەمارو دەدات، چوارەم، رێگری لە تێپەربونی ھاریکاری لەشکەری ئەمریکا لە کوردستان بو روژئاڤا دەکرێت، کە رێگەی سەرەکی فروکەخانەی ھەولێرە، پێنجەم، ئابلوقەی ئابوریلە سەر ھەرێم بەھێزتر دەبێت. شەشەم، جولە بە ھێزی لەشکەری تورکیا لە بەعشیقە دەکرێت لە پێناو گوشارخستن سەر ھێزی پێشمەرگە. تورکیا زور ھەولی ئەوە دەدات عێراق بە فەرمی ئەم داخوازە لە تورکیا بیکات. بەلام ئەمریکا رێگرە، و دویەمیش تورکیا ترسی لە پێکدادانی گەورەی ھەیە لە گەل ھێزی پێشمەرگە.

دەرئەنجام: لە سەر ئاستی جیھان، تێرمانینەکان بەرگری لەوە دەکەن کە سیستەمی سیاسی روژھەلاتی ناوەراست گرینگە سەقامگیری پێوەدیار بێێت. یەکێک لەو فاکتەرانی کە پێویستە ئەم سەقامگیری یە بپارێزێت، رێگریکردنە لە ‎ھەژەمونخوازی کومەلێک دەوڵەتی ناوچەکە، بویە دەبێت ‎" ھاوسەنگی ھێز" لە رێگای ئەکتەرەکانی دیکە بێتە کونترولکردن. ‎بویە، لە ستراتێژی یەکی کورت مەودا پێویستی بە دروستبونی دەوڵەتێکی کوردی بە گرینگ دێتە دیتن لە پێناو پاراستنی ئەم پارسەنگی ھێزە. 

پسپۆری دیپلۆماسی و سیاسەتی دەرەوە- ماموستای زانکۆی دھۆک

ئەم وتارە دەربڕی رای نوسەر خۆیەتی

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP