هەواڵی ئەمڕۆ

مەترسیدارترین ئەو پێنج نەخۆشیە گوازراوەیەی لە دەیەی رابردودا جیهانیان هەژاند

- 1/28/2020 4:51:00 PM 4990 جار خوێندراوەتەوە

خەندان-

ڤایرۆسی كۆرۆنا-ی نوێ، كە لە ئێستادا جیهانی خستوەتە سەر پێ بۆ روبەڕوبونەوەی، بە شێوەیەكی مەترسدار رێژەی ئەو كەسانەی بەهۆیەوە گیانلەدەستدەدەن و ئاماری توشبوانیشی بە شێوەیەكی بەردەوام لە زیادبونەوەدایە، ئەوە لەكاتێكدایە دەیەی رابردو چەند ڤایرۆسێكی لەو شێوەیە لە ناوچە جیاوازەكانی جیهاندا بڵاوبوەوە.

لە دەیەی رابردودا، نێوان ساڵانی 2010 تا 2020 ژمارەیەك نەخۆشی گوازراوە بڵاوبوەوە كە دیارترینیان جۆرە نوێیەكانی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا بون، وەك كۆرۆنا-ی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەنلۆنزای بەراز، پێشتریش لە دەیەی رابردوتردا ئەنلفلۆنزای پەلەوەر بڵاوبوەوە.

هەر لە دەیەی رابردودا، نەخۆشیە گوازراوە مەترسیدارەكانی وەك ئیبۆلا كە لە ژمارەیەك وڵاتی ئەفریقی بڵاوبوەوە و ڤایرۆسی زیكا-ش لە ئەمریكای باشور بە هەمانشێوە بڵاوبوەوە.

ساڵی 2003ش، ئەنفلۆنزای پەلەوەر بڵاوبوەوە و بوە هۆی گیانلەدەستدانی نزیكەی 400 كەس، پێشتر و لە ساڵی 2002شدا ڤایرۆسی سارس هەبو، كە بوە هۆی گیانلەدەستدانی 800 كەس لە جیهاندا.

دیارترین و مەترسیدارترین ڤایرۆسەكانی دەیەی رابردو:


ئەنفلۆنزای بەراز
نەخۆشی گوازراوەی ئەنفلۆنزای بەراز كە بە H1N1 ناسراوە، لە ساڵی 2009دا سەریهەڵدا، سەرەتا و لە هەمانساڵدا لە مەكسیك-برازیل دەستنیشانكرا و دواتر بە ژمارەیەك وڵاتی دیكەدا بڵاوبوەوە.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی ئاماژەی بەوەكردوە ئەنفلۆنزای بەراز بە یەكێك لە مەترسیدارترین ڤایرۆسەكان هەژماردەكرێت، بەوپێیەی بە شێوەیەكی خێرا شێوەی خۆی دەگۆڕێت و لە جەستەدا دەتوانێت لە سیستمی بەرگری هەڵبێت، هاوكات هەر دو بۆ سێ ساڵ شێوەی خۆی دەگۆڕێت، لەكاتێكیشدا سیستمی بەرگری جەستە هەوڵدەدات بەئامانجی بگرێت، ڤایرۆسەكە دەتوانێت خۆڕاگربێت لە بەردەمیدا.

لە حوزەیرانی 2012دا، چەند توێژینەوە و بەدواداچونێكی تیمێكی پزیشكان و توێژەرانەوە مردنی 280 هەزار كەسیان لەو ساڵەدا راگەیاند، لەنێویاندا 201 هەزار كەسیان بەهۆی كێشە لە هەناسەداندا، 83 هەزاری دیكە بەهۆی نەخۆشیەكانی دیكە گیانیانلەدەستداوە، تەندروستی جیهانییش رایگەیاند "لە ساڵی 2010دا 18 هەزار كەس بەهۆی پەتا-كەوە گیانیانلەدەستداوە".


پەتای ئیبۆلا

 لە كانونی یەكەمی 2013دا، منداڵێكی بچوك بە ناوی ئیمیل ئۆمۆنۆ لە گوندی میلیانۆ لە گینیا گیانیلەدەستدا، گیانلەدەستدانەكەی ئەو منداڵە دەنگۆیەكی زۆری بەدوای خۆیدا هێنا كاتێك دەركەوت تاكە نەخۆش بوە بە هەڵگری جۆرە ڤایرۆسێك كە دواتر بە "مەترسیدارترین ڤایرۆس (ئیبۆلا)" لە میژودا ناسرا.

ڤایرۆسی ئیبۆلا-ی مەترسیدار بە شێوەیەكی خێرا و مەترسیدار لە رێگەی گینیا-وە بڵاوبوەوە و بەرو وڵاتانی لیبریا و سیرالیۆنی هاوسێی رۆشت، دواتر لە تەواوی رۆژئاوای ئەفریقا بڵاوبوەوە و نزیك بو لە روخاندنی ئابوری هەرسێ وڵاتەكە، هەر لەو ساڵەدا بوە هۆی گیانلەدەستدانی 6000 كەس.

زیكا

سەرەڕای ئەوەی ڤایرۆسی زیكا ڤایرۆسێكی كوشندە نیە، بەڵام رێكخراوی تەندروستی جیهانی ئەو ڤایرۆسە و نیشانەكانی بە نەخۆشیەكی گوازراوە هەژماركردوە، هاوكات نەخۆشیەكە شێوەی روخسار و جەستەی كۆرپە تازە لەدایكبوەكان تێكدەدات و لەڕێگەی دایكەوە بۆ كۆرپەلە دەگوازرێتەوە.

لە دەیەی رابردودا دو جار بڵاوبوەوە، یەمینجار لە ناوچەی پۆلینیزیا-ی فڕەنسا لە ساڵی 2013دا بڵاوبوەوە، دوەمینجاریش لە ساڵی 2015دا لە برازیل بڵاوبوەوە، ساڵی 2016ش راگەیەندرا كە چارەسەرێك دژ بەو ڤایرۆسە بونی نیە  كە بەهۆی مێرویەكی زەردی بچوكەوە دەگوازرێتەوە؟

كۆرۆنا

ساڵی 2012، ڤایرۆسی كۆرۆنا-ی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە بە "نەخۆشی هەوكردنی سەختی سییەكان" ناسراوە بڵاوبوەوە، لە سەرەتاشدا هەمان شێوەی ئەو ڤایرۆسە نوێیەیە لە ئێستادا لە شاری وهان-ی چین بڵاوبوەتەوە ناویان لێنا "ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێ".

لە تەمموزی ساڵی 2015ەوە ژمارەی ئەو وڵاتانەی حاڵەتی توشبون بە ڤایرۆسی كۆرۆنا-ی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی تێدابو گەیشتە زیاتر لە 21 وڵات.

بە گوێرەی كۆتا راپۆرتی رێكخراوی تەندروستی جیهانی كە لە رێكەوتی 24ی نیسانی 2014دا بڵاویكردوەتەوە، 254 حاڵەت توشبون لە جیهاندا تۆماكراوە و 93 لەوانەش گیامیانلەدەستداوە.

كۆرۆنا-ی نوێ

لە 31ی كانونی یەكەمی ساڵی رابردودا، رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە یەكەمین حاڵەتی گومانلێكراوی توشبو بە ڤایرۆسی كۆرۆنای نوێی ئاگاداركراوەیەوە، ئەو ڤایرۆسەی كە ناوەكەی (nCoV-2019)ە.

یەكەمین هەنگاوی هەڵگرتنی ڤایرۆسەكە لە بازاڕی هوانان بو، كە تایبەتە بە خۆراكە دەریاییەكان و دەكەوێتە شاری وهان لە چین، دواتریش ڤایرۆسەكە گەیشتە تایلاند، تۆكیۆ لە ژاپۆن، سیۆل لە كۆریای باشور و دواتریش لە شارەكانی پەكین و شانگهای و گوانگدۆنگ لە چین، پاشان لە هەرێمی هۆنگ كۆنگ و وڵاتانی ڤیێتنام و سەنگاپور حاڵەتەكانی توشبون تۆماركرا.

دوای تێپەڕبونی چەند رۆژێك ،ڤایرۆسەكە گەیشتە وڵاتانی ئەوروپی وەك فڕەنسا، ئوسترالیا و ئەڵمانیا، لە ئێستاشدا لە هەریەك لە وڵاتانی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكا و كامبۆدیا و مالیزیا و تایوان و سریلانكا حاڵەتی توشبون راگەیەندراوە.

نیشانەكانی توشبوان بەو ڤایرۆسە لەسەدا 90ی حاڵەتەكان هەبونی تا-یە، دواتریش هەستكردن بە لاوازی جەستەیی و كۆكەیەكی وشك بە رێژەی لەسەدا 80، بە رێژەی لەسەدا 20یش تەنگەنەفەسی و لەسەدا 15ی حاڵەتەكانیش كێشەیان لە سیستمی هەناسەداندا هەبوە.

تا ئێستا، ژمارەی توشبوان بەو نەخۆشیە گەیشتوەتە زیاتر لە چوار هەزار و 500 كەس، 52 لەو ژمارەیە توشبوانی دەرەوەی چین، بەهۆی كۆرۆنا-ی نوێوە 106 كەس گیانیانلەدەستداوە و سەرجەمیان لە شاری وهان-ن بێجگە لە یەك حاڵەتیان كە لە پەكین تۆماركراوە.




Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP