قۆناغەكە پێویستی بە "میدیای بەرپرسیارە"
مامۆستایەكی زانكۆ: میدیای ئەمڕۆ فەوزەویە و ناتوانێت قسە لەسەر مەسەلە چارەنوس سازەكان بكات

- 4/22/2019 8:53:00 PM 1915 جار خوێندراوەتەوە

خەندان-

دوای 121 ساڵ لە دەرچونی یەكەمین رۆژنامە بە زمانی كوردی، پسپۆڕان و شارەزایانی بواری میدیا دۆخی ئەمڕۆی میدیا لە هەرێمی كوردستان بەدۆخێكی خراپ پێناسە دەكەن، مامۆستایەكی زانكۆ دەڵێت: میدیایەكی فەوزەویە و ناتوانێت قسە لەسەر مەسەلە چارەنوس سازەكان بكات، رۆژنامەنوسێكیش دەڵێت قۆناغەكە پێویستی بە "میدیای بەرپرسیارە".

لەمڕۆدا دۆخی میدیای كوردستان بە جۆرێكە هاوڵاتیان و دەزگا راگەیاندنەكان هێواش هێواش لەیەكتر دور دەكەونەوە، بەهۆی تێكەڵبونی بابەتی سیاسی بە بەشێكی زۆر لە زانیاریەكانی دەزگا میدیایەكان، بەشێك لە دەزگا راگەیاندنەكان متمانەیان لەدەستداوە، هەرچەندە ژمارەیەكی زۆر دەزگای راگەیاندن بەناوی سەربەخۆ و ئەهلی لەمڕۆدا خۆیان راگەیاندوە، بەڵام ئەو دەزگایانەش نەیانتوانیوە خۆیان بەدور بگرن لە بارگاوی بون بە بابەتە سیاسیەكان.

لە دەرئەنجامی دۆخی 28 ساڵی رابردو، دەتوانم بڵێم میدیایەکی فەوزەویە، میدیایەکی سەرپێیە و دورە لە هەمو نەریت و پێوەرێکی ئەخلاقی

 

د.شێركۆ جەبار مامۆستای بەشی میدیا لە زانكۆی پۆلیتەكنیكی سلێمانی سەبارەت بە دۆخی میدیای كوردی لەمڕۆدا بە خەندان-ی راگەیاند:"لە دەرئەنجامی دۆخی 28 ساڵی رابردو، دەتوانم بڵێم میدیایەکی فەوزەویە، میدیایەکی سەرپێیە و دورە لە هەمو نەریت و پێوەرێکی ئەخلاقی ئێستا کەکاری پێدەکرێت، لەدوای ساڵی 1991 تا ئێستا نەیتوانیوە رزگاری بێت لە خیتابی حیزبی و میدیای ئاڕاستەکراو، ئەمە گەورەترین کێشەیە کە کاریگەری هەبوە لەسەر تێکدانی زەوقی گشتی و هەڵوەشانەوەی کۆمەڵگە و شێواندنی هەواڵ و زانیاری و هۆکارێک بوە کە نەتوانرێت میدیایەکی بابەتیانە هەبێت، هەروەها رای گشتی کۆمەڵگەی کوردی پەرتەوازە بوە، بەهۆی ئەوەی میدیایەکی ئاراستەکراوت هەیە قسە لەسەر مەسەلە چارەنوسسازەکانی نیشتیمان ناکات".

هەر کاتێک ماس میدیا نەیتوانی ببێتە سەرچاوەی فکرو زانیاری بۆ کۆمەڵگە، ئەو کاتە گرنگی ماسمیدیا تەنها چڕدەبێتەوە لە ئەرکێکی پروپاگاندەیی

 

ئەو مامۆستایەی بەشی میدیای زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی راشیگەیاند:"هەر کاتێک ماس میدیا نەیتوانی ببێتە سەرچاوەی فکرو زانیاری بۆ کۆمەڵگە، ئەو کاتە گرنگی ماسمیدیا تەنها چڕدەبێتەوە لە ئەرکێکی پروپاگاندەیی، ئێستا تا رادەیەک لە بازارگەری سیاسیش دەرچوە بۆتە میدیایەکی پروپاگەندەیی بۆ شەخسێک بۆ حزبێک بۆ خێڵێک بۆ بەرپرسێک، ئەوەش خالە مەترسیدارەکەیە کە میدیا ئەمرۆ تێی کەوتوە، ناتوانێت رۆڵ بگێرێت لە پرسە سیاسی و ئابوری کۆمەلایەتی و نیشتیمانیەکاندا".

تا ئێستا نەمان توانیوە میدیایەکی نیشتیمانی خزمەتگوزاری جەماوەری تەندروست بەرهەم بهێنین، تا ئەم ساتە میدیای کوردی لە خزمەتی ئایدۆلۆژیای سیاسیدایە

 

ئەو مامۆستایەی بەشی میدیا لە هەرێمی کوردستان نیگەرانی توێژەران و گرفتەکانیانی نەشاردەوە لەسەر تێکەڵبونی ئایدۆلۆژیا لەگەل میدیای ئازاد و ڕایگەیاند:"وەک توێژەرانی بواری میدیاو و کۆمیونیکەیشن کێشەمان ئەوەیە میدیایەکی نیشتیمانی بێلایەنمان نیە لە هەرێمی کوردستان، ئێمە میدیای ئاراستەکراومان هەیە، ئەم هەرێمە بچوکە چەندەها کەناڵی تەلەفزیۆنی هەیە، سەدان پێگەی ئەلکترۆنی هەیە، بۆیە بابەتەکە لەسەر چۆنێتیە نەک چەندێتی، تا ئێستا نەمان توانیوە میدیایەکی نیشتیمانی خزمەتگوزاری جەماوەری تەندروست بەرهەم بهێنین، تا ئەم ساتە میدیای کوردی لە خزمەتی ئایدۆلۆژیای سیاسیدایە، بەداخەوە میدیای کەرتی تایبەتیش توشی هەمان پەتا بوە، بۆیە کاتێک میدیا نەتوانێت خۆی دەربازکات لە ئایدۆلۆژیای سیاسی بێگومان ناتوانێت پیشە سەرەکیەکەی خۆی کە بابەتیبونە جێبەجێ بکات".

بەبڕوای شارەزایانی دۆخی میدیا لە هەرێمی كوردستان بەهۆی ئەوەی لایەنی دارایی زۆربەی دەزگا راگەیاندنەكان لەلایەن بەرپرسان و حزبەكانەوە دابین دەكرێت، بۆیە میدیاكان ناتوانن خۆیان دەربازبكەن لە ئایدۆلۆژیای سیاسی، ئەمەش كارێكی كردوە زۆركات بابەتیبون لەدەستبدەن.

هەڵسەنگاندنی رەوشی میدیا کارێکی ئاسان نییە، ئەوەش بەهۆی زۆری ژمارەی میدیاکان و جۆراوجۆری میدیاکان و ئەو مەرجەعیاتە فکری و سیاسیانەی میدیاکان هەیانە

 

د.حەکیم عوسمان کە دکتۆرای هەیە لە بواری میدیا لەبارەی دۆخی میدیای کوردی لە یادی 121 ساڵەی رۆژنامەگەری کوردی وتی:"هەڵسەنگاندنی رەوشی میدیا کارێکی ئاسان نییە، ئەوەش بەهۆی زۆری ژمارەی میدیاکان و جۆراوجۆری میدیاکان و ئەو مەرجەعیاتە فکری و سیاسیانەی میدیاکان هەیانە سەرەڕای بیروبۆچونی ئەو کارمەندانەی لە دەزگاکان کاردەکەن، بەشێوەیەکی گشتی ئێمە کێشەیەکی سەرەکی بەدی دەکەین کە لایەنگری ئەو کەناڵانەن بۆ ئەو پارتە سیاسیانەی لە هەرێمی کوردستان هەن، گەورەترین کێشە لۆکاڵیبونە لە بڕیاردان، چونکە خەرقی ئەو سنورە بون کە پارەی پێ ئەدات و ئەو حزبەی کاری بۆ دەکات".

میدیای حزبی ناتوانێت کارەکانی خۆی بەتەواوی بە پیشەییانە بکات و وەک پێویست بابەتیانە و راستگۆیانە پەیامەکانی بگەیەنێت

 

حەکیم عوسمان وتیشی:"میدیای حزبی ناتوانێت کارەکانی خۆی بەتەواوی بە پیشەییانە بکات و وەک پێویست بابەتیانە و راستگۆیانە پەیامەکانی بگەیەنێت، بۆیە لە هەندێک وڵات ئەو دەزگایانە بە میدیا دانانێن و وەک دەزگایەکی پروپاگەندەیی سەیر دەکرێن".

ئێستا ئەو کەسانە تەکتیکی کارکردنیان گۆڕیوەو بەشێوەیەکی جیاواز و بە ناراستەوخۆ زمانحالن

 

ئاماژەی بەوەشکرد،"لە ئێستادا کە دەوترێت میدیای زمانحال بەرەو کۆتایی دەچێت مایەی خۆشحالیە، بەلام کارەساتەکە ئەوەیە ئەو دەزگایانە بە ئاشکرا زمانحال نامێنێت و بە شاراوەیی زمانحاڵە، ئێستا ئەو کەسانە تەکتیکی کارکردنیان گۆڕیوەو بەشێوەیەکی جیاواز و بە ناراستەوخۆ زمانحالن، بۆ نمونە تەلەفزیۆنێک هەیە راپۆرتێکی زۆرباش ئامادە دەکات بەلام لەناو دێڕەکاندا هەندێک وشە بەکاردەهێنێت کە لایەنگری تێدایە، کە ئەمەش جۆرێک لە جۆرەکان چەواشەی جەماوەرەکەی دەکات".

نوسەران و رۆژنامەنوسان دۆخی ئەمڕۆ میدیای كوردی و خۆدەربازكردن لەو دۆخەی پێی دەڵێن فەوزەوی بە ئەركێكی سەرەكی قۆناغەكە دەزانن و پێیانوایە باشتر وایە میدیای بەرپرسیار لەمڕۆدا زەرورەتێكی حەتمیە و هۆكارێكە بۆ چارەسەركردنی ئەو بێسانسۆریەی بەهۆی سۆشیال میدیا و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانەوە هەرێمی روبەروی لێكترازانی كۆمەڵایەتی و ئابوری و سیاسی و كلتوری كردۆتەوە.

ڕۆژنامەگەری کوردی لەبەر دو ھۆکار ھەتا بەئێستاش دەگات میدیایەکی بەرگریکارە

 

سڵێمان عەبدوڵا یونس بەڕێوەبەری دەزگای میدیایی خەندان وتی:"ڕۆژنامەگەری کوردی لەبەر دو ھۆکار ھەتا بەئێستاش دەگات میدیایەکی بەرگریکارە، یەکەمیان لەبەرئەوەی لەسەرەتاوە لەمەنفا لەدایکبوە، دوھەمیشیان لەبەرئەوە بوە کە بەشێوازی جۆراوجۆر وەک میدیای زمانحاڵ بۆ جوڵانەوە و شۆڕش و حزبی کوردی بەردەوام بوە و ھاوشانی ئەوانیش لە بەرگری دابوە".

قۆناغی میدیای ئەھلی و میدیای سێبەرە کە لەھەموو ژانرەکانی میدیادا بونی ھەیە ھەتا ئێستا میدیای زاڵە

 

سلێمان عەبدوڵا یونس وتیشی:"لەدوای ڕاپەڕینەوە میدیای زمانحاڵ لە میدیای بەرگریکارەوە بۆ میدیای دەسەڵات دەپەڕێتەوە بەتایبەت کاتێک پارتی و یەکێتی وەک دو حزبی خاوەن میدیا، دەسەڵاتی کوردی لەم بەشەی کوردستان دروست دەکەن و دواتریش ڕوبەرەکانی ڕۆژنامەگەری کوردی لەڕوبەڕی میدیا نوسراو و میدیای دەنگ (ڕادیۆ)وە بۆ ڕوبەرێکی بەرفراوانتر دەگوازنەوە . لەم گواستەوەیەشدا تەلەفزیۆن و کەناڵی ئاسمانی ھەتا ئەندازەیەک جومگەی سەرەکیەکان و شوناسی ڕێبەرایەتی میدیای کوردی دەگرنە دەست، بەڵام وێڕاش قۆناغی میدیای زمانحاڵ ھەر قۆناغی سەرەکی و ھەر فۆڕمی میدیای زاڵ دەبێت، چونکە تەلەفزیۆنیش بەشێکی دیکە دەبێت لەمیدیای زمانحاڵ، وێڕای پەرەسەندنە ئیجابیەکان و بەرینتربونی کایەی ئەزمونە ڕۆژنامەوانیەکان، قۆناغی دوای ئەوە قۆناغی میدیای ئەھلی و میدیای سێبەرە کە لەھەموو ژانرەکانی میدیادا بونی ھەیە ھەتا ئێستا میدیای زاڵە، ھەرچەندە وەک ژانری نوسراو وەک ڕۆژنامەی کاغەز و دیوە نەریتیەکە نزیکە لە پاشەکشەی تەواو".

ئێستا کە میدیای ئەلکتڕۆنی و سۆشیاڵ میدیا ھەمو کەلەبەرێکی کایەکەی کۆنتڕۆڵ کردوە و ھیچ جۆرە سانسۆر و بەربەستێکی لەبەردەمدا نیە قۆناغەكە پێویستی بە میدیای بەرپرسیارە

 

بەڕێوەبەری دەزگای میدیایی خەنداندەشڵێت:"ئێستا کە میدیای ئەلکتڕۆنی و سۆشیاڵ میدیا ھەمو کەلەبەرێکی کایەکەی کۆنتڕۆڵ کردوە و ھیچ جۆرە سانسۆر و بەربەستێکی لەبەردەمدا نیە بڕوام وایە پێویستی قۆناغەکە لەنێوان ھەمو جۆرەکانی میدیادا بە «زمانحاڵ و سێبەر و ئەھلی سۆشیاڵ میدیاوە» بریتیە لە «میدیای بەرپرسیار»".



Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP