بازرگانیەكانی نێوان ئەردەن و عێراق دەرگاكان بۆ بازرگانی هه‌رێمی دەكاتەوە

- 2/25/2019 10:52:00 PM 6412 جار خوێندراوەتەوە

خەندان- شادان عەلى 

گه‌شبینیه‌كان له‌ باره‌ی ‌رێككه‌وتنی بازرگانی عێراق-ئه‌رده‌ن
پێده‌چێت ئه‌و رێكەوتننامە بازرگانیه‌ی‌ لە بەرواری 2ی شوباتی ئەمساڵ، لەنێوان ئەردەن و عێراقدا واژۆكرا، ئاماژە بە ئاڕاسته‌یه‌كی پێشوازیكردن لە بازرگانی هه‌رێمی و تەواوكاری هەردو وڵات بدات، دور له‌ ململانێ و سیاسه‌تی دۆڕاو.

ئوسامه‌ ئه‌لشه‌ریف رونیده‌كاته‌وه‌، ئه‌و رێكەوتننامەیه‌ دوای ئاڕاسته‌یه‌كی گەرموگوڕی بازرگانی له‌ په‌یوەندیه‌كانی عێراقی- ئه‌رده‌نی دێت لە ماوەی چه‌ند مانگی رابردودا كه‌ هەردو وڵاتی پێكەوە بەستوەتەوە.

عومەر رەزاز، سەرۆكوەرزیرانی ئەردەن، لە 2ی مانگی شوباتدا رایگه‌یاند "ئه‌مڕۆ ئامادەبونمان لێرە، رەزامەندبونمان له‌ سەركەوتنەكانی عێراق له‌باره‌ی زاڵبون بەسەر قەیرانە سیاسی و ئابوریەكان و بەرەنگاربونەوەی تیرۆر ده‌گه‌یه‌نێت." وتیشی، خزمەتگوزاریەكانی دەزگای زانیاری عێراق، ئەم هەفتەیە گەورەترین خانەی دارایی چەكدارانی داعش-ی تێكشكاندوه‌ و 13 ئه‌ندامی بەرەگەز فەرەنسی له‌ ریزه‌كانی داعش دەستگیركردوە.

ئەو رێككەوتنە بەرفراوانە، كە تێیدا هەنگاوی تایبەت و هاندان هه‌یه‌ بۆ فراوانكردنی بازرگانی دولایەنە، له‌گه‌ڵ ئەنجامدانی پرۆژەی هاوبەش و پێشكەشكردنی نرخی تایبەت و گەیاندنی نەوتی عێراق بە ئەردەن و وزەی كارەبای ئەردەن به‌ عێراق، ئەوە دەستپێكێكە لە پەیوەندیە دولایەنەكان و دەبێـت سەركەوتنێكی روونبێت بۆ هەردو وڵات و هاوڵاتیانیان.

رێكەوتننامە بازرگانیەكان هەمیشە نەیاریان هەیە

 

موستەفا سەعدون له‌باره‌ی رێكه‌وتنه‌كه‌وه‌ نوسیویه‌تی" سه‌یرنیە كە كه‌سانی ره‌خنه‌گر و به‌گومان له‌ رێكەوتننامەكە لە عێراق هه‌یه‌ و بانگەشەی ئەوە دەكەن ئەردەن لەسەر حسابی وڵاتەكەیان سودمەنددەبێت." له‌ درێژه‌ی وته‌كانیدا ده‌ڵێت، رێكەوتننامە بازرگانیەكان هەمیشە نەیاریان هەیە، هەرچەندە رێكەوتنەكە كەمتر لە سێ هەفتە لەمەوبەر واژۆكراوە، لە چەندین ده‌زگای عێراقدا دژایەتی دەكرێت، لەوانەش كوتلەكانی ئۆپۆزسیۆن لە ئەنجومەنی نوێنەران.

سەركەوتنی گەورەی رێكەوتنەكە بە دڵنیایەوە پابەندە به‌ بەكرداركردنی ناوه‌ڕۆكه‌كه‌ی، نیشانەكان لەو بارەیەوە باشن. مەودای رێكەوتننامەكە به‌ به‌رفراوانبونی ئابوری عێراق و ئەردەن دڵنیایدەدات، ئاسانە چۆنیه‌تی رێكخستنەوه‌ی هانده‌رانه‌ بۆ هەردو وڵات ببینین، لەكاتێكدا بۆ گەشەسەندن بوارێكی فراوان هەیە، وادیارە نیگەرانی و رەشبینیەكانی ره‌خنه‌گران جێی خۆیان ناگرن.

چیرۆكە پەیوەندیدارەكان
ئەردەن بۆ گەڕانەوەی په‌یوه‌ندیه‌ ستراتیجیەكانی لەگه‌ڵ عێراق هه‌وڵده‌دات.
به‌رامبه‌ر ره‌خنه‌كان، به‌غدا بەرگری لە بەرژەوەندیەكانی رێكەوتنی  عێراق- ئەردەن دەكات.
ئەردۆغان به‌كارهێنانی هه‌لی سوریا بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان ره‌تدده‌كاته‌وه‌.
چەكدارە جیهادیەكانی ئیدلیب لەژێر فشاری توركیادا بەشداردەبن.
چه‌كدارانی "حەیات تەحریر ئەلشام" چالاكوانەكانی ناوچەی ژێردەسەڵاتی حكومەتی سوریا ده‌رده‌كه‌ن. 


سه‌عدون ده‌ڵێت، عادل عەبدولمەهدی سەرۆكوەزیرانی عێراق رایگەیاندوە"رێكەوتنەكە لەگەڵ ئەردەن دەرەنجامی زۆرباشی ئابوری دەبێـت، كە دەرگای هەلی كار دەكاتەوە".

رەنگدانەوەی پەرۆشی عێراقە بۆ كرانەوە بەڕوی دراوسێ و برا و هاوڕێكانیدا

 

د.بەرهەم ساڵح سەرۆككۆماری عێراق له‌باره‌ی رێكه‌وتننامه‌كه‌وه‌ رایگه‌یاندوه‌ "رەنگدانەوەی پەرۆشی عێراقە بۆ كرانەوە بەڕوی دراوسێ و برا و هاوڕێكانیدا". بەوهۆیەوە رێكەوتنەكە بەشێكە لە ئاراستە سیاسیه‌كانی عێراق بۆ دەرەوەی وڵات و هەوڵدەدات بۆ هاریكاری و گونجانی ئابوری لەگەل هاوسێكانیدا، كە ئەردەن و ئێران و سعودیە وڵاتانی دیكەی عەرەبی دەگرێتەوە، لەكاتێكدا بە توندوتۆڵی پەیوەندیەكانی لەگەڵ ویلایەتە یەكگرتوەكان دەهێڵێتەوە.

پێشەنگی عێراق له‌م ئاراسته‌یه‌دا و‌ له‌ روی زیاتر كرانه‌وه‌ و تیشكخستنه‌سه‌ر‌ سیاسه‌تی ئابوری ده‌ره‌وەی وڵات‌، به‌ تایبه‌تی له‌ شام، ده‌كرێت كارلێكێك بێت به‌ره‌و ئاڕاسته‌ی سیاسه‌تی هه‌رێمی.

ئه‌ردۆغان سیاسه‌تی هه‌ڵبژاردن له‌گه‌ڵ سوریادا به‌كارده‌هێنێـت
به‌ پێی وته‌كانی قادر گورسێل، ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆغان، سه‌رۆككۆماری توركیا پێده‌چێت هێزی سه‌ربازی توركیا بكێشێته‌ سوریا به‌ مه‌به‌ستی به‌رز پیشاندانی پارتی داد و گه‌شه‌پێدان "ئاكپارتی"له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی ناوخۆی وڵاتەكه‌یدا له‌ 31ی مانگی ئازار، كه‌ به‌ "بابه‌تی مانه‌وه‌" ناوی ده‌بات.

له‌ درێژه‌ی وته‌كانیدا گورسێل ده‌ڵێت،"بۆ ئه‌و كاره‌ دو چوارچێوه‌ هه‌بو، یه‌كه‌مینیان خشته‌یه‌كی كاتی بو كه‌ هێشتا جێبه‌جێنه‌كراوه‌، ئه‌و خشته‌یه‌ واشنتن و ئه‌نقه‌ره‌ له‌ مانگی حوزه‌یرانی ساڵی رابردودا له‌سه‌ری رێككه‌وتبون بۆ پاكردنه‌وه‌ی مه‌نبه‌ج، كه‌ شارۆچكه‌یه‌كه‌ ده‌كه‌وێته‌ رۆژئاوای روباری فوڕاته‌وه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌كینه‌كانی پاراستنی گه‌ل (یه‌په‌گه‌) و درێژه‌پێده‌ری رێبازی پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه)‌ له‌ سوریا، كه‌ هه‌ردو وڵات به‌ گروپی تیرۆریستی ناویان ده‌به‌ن، دوه‌میان بیرۆكه‌ی ناوچه‌ی ئارام، ‌به‌مه‌به‌ستی دورخستنه‌وه‌ی یه‌په‌گه‌ و په‌كه‌كه‌ و هێزه‌كانی سوریا له‌ سنوره‌كانی توركیا كه‌ له‌ سه‌رسنوری خاكی سوریا ده‌بێت له‌ رۆژهه‌ڵاتی روباری فوراته‌وه‌ درێژده‌بێته‌وه‌ به‌ره‌ و سنوره‌كانی عێراق".

گورسێل نوسیویه‌تی"پێده‌چێت ئه‌نقه‌ره‌ واهه‌ستبكات مه‌ترسیه‌كی بچوك له‌ جموجوڵێكی سه‌ربازی له‌ سوریا هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی بهه‌ژێنێت و یارمه‌تیبدات له‌ده‌ستدانی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ناوخۆی وڵاته‌كه‌ی دوریبخاته‌وه‌، به‌ڵام به‌ رونی دیاره‌ كه‌ جموجوڵێكی له‌و شێوه‌یه‌ بێ رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كاندا یاخود روسیا رونادات".

ده‌شڵێت،"هۆكاری  سه‌ره‌كی كه‌ ئه‌نقه‌ره‌ بێ كردار ده‌هێڵێته‌وه‌، ئه‌و گۆڕانه‌ گه‌وره‌یه‌یه‌ كه‌ بریاره‌كه‌ی ترمپ له‌باره‌ی كشانه‌وه‌ دروستیكرد، كه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی روسیا و حكومه‌تی دیمه‌شق و ئێران-ی هاوپه‌یمانی بو. هاوسه‌نگی ئه‌مریكا- روسیا له‌ خاكی سوریا رێگه‌ی به‌ ئه‌نقه‌ره‌داوه‌ كه‌ له‌ رێگه‌ی دانسوتان و خۆگونجاندنه‌وه‌ له‌گه‌ڵ هه‌ردولا و به‌گژدابردنی هه‌ردولا هه‌ژمونی خۆی زیادبكات، تاچه‌ند ئه‌و هاوسه‌نگیه‌ زیاتربێـت گرنگی و كاریگه‌ری ئه‌نقه‌ره‌ زیاتر ده‌بێت. "

له‌ درێژه‌ی وته‌كانیدا  گورسێل ده‌ڵێت، "یه‌كه‌مین ئاماژه‌ی رون بۆ ده‌رخستنی گۆڕانی هاوكێشه‌كان ئه‌وه‌یه‌، ئه‌ردۆغان له‌ 3ی مانگی شوباتدا وتی ئه‌نقه‌ره‌ له‌سه‌ر ئاستی گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری زانیاریه‌كان په‌یوه‌ندیه‌كانی له‌گه‌ڵ دیمه‌شق هێشتوه‌ته‌وه‌‌، تێبینیه‌كانیشی بۆ كه‌نالی TRT وڵاته‌كه‌ی ئه‌وه‌بو، كه‌ بۆ یه‌كه‌مینجار له‌و باره‌یه‌وه‌ زانیاریه‌كانی ئاشكراكرد، له‌وكاته‌ی گۆڕینی سیاسه‌تی ڕژێمی گرته‌خۆ له‌ ساڵی 2011دا و وتیشی "نابێت هه‌مو په‌یوه‌ندیه‌كانت بپچڕێنیت ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ دوژمنه‌كانیشتدا، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ رۆژێك پێویستت به‌و په‌یوه‌ندیانه‌ هه‌بێت"، به‌ رونی دیاره‌ ئه‌و رۆژه‌ توركیا به‌ مه‌به‌ستی ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ی له‌گه‌ڵ دیمه‌شق هه‌یه‌تی ئاماده‌بو، هه‌روه‌ها ده‌بوایه‌ گه‌لی توركیا بۆ روبه‌روبونه‌وه‌ی راستیه‌كان ئاماده‌بن."

(تەحریر ئەلشام) ده‌ستپێشخه‌ریه‌كه‌ ده‌باته‌ ئیدلیب
فه‌هیم تاستێكین نوسیویه‌تی،" به‌ پشتبه‌ستن به‌ رێككه‌وتنی سوچی، روسیا له‌ ئیدلیب توركیای به‌گیرهێناوه‌، به‌ مه‌به‌ستی فشارخستنه‌ سه‌ر ئه‌نقه‌ره‌ بۆ ماوه‌ی چه‌ند مانگ تا جیهادیه‌كان كۆنترۆڵ بكات یاخود ده‌ریانپه‌ڕێنیت"، له‌ به‌رامبه‌ریشدا، ئه‌نقه‌ره‌ فشارده‌خاته‌ سه‌ر جیهادیه‌كان كه به‌و هۆیه‌وه‌ له ‌هه‌وڵی چۆنیه‌تی دوركه‌وتنه‌وه‌یان له توڕه‌ییه‌كانی‌ توركیا‌ دابه‌شبون، له‌م نێوه‌نده‌دا، توركیا پشتگیری له‌ گروپه‌ میانڕه‌وه‌كان ده‌كات، به‌ڵام (میانڕه‌و) لای هه‌مو كه‌سێك هاوتا نیه‌.

تاستێكین رونیده‌كاته‌وه‌ و ده‌ڵێت"له‌ پێكدادانه‌كانی یه‌كه‌مین رۆژه‌كانی مانگی كانونی دوه‌مدا، هاوپه‌یمانی جوڵانه‌وه‌ی رزگاركردنی شام (ته‌حریر شام)، كه‌ پێشتر په‌یوه‌ندی به‌ ئه‌لقاعیده‌ وه‌ هه‌بو، هێزه‌كانی نیشتیمانی توركیا (NLF)ی تێكشكاند و له‌سه‌دا 90ی خاكی ئیدلیبیان كۆنترۆڵكرد، دواتر ته‌حریر شام هه‌ڵوێستێكی كرداری دیكه‌ی نواند به‌رامبه‌ر  توركیا- ئه‌وه‌ش هه‌لوێستێك بو به‌شێوه‌یه‌كی باش به‌سه‌ر هه‌موو ده‌سته‌كانی گروپه‌كه‌دا یه‌كینه‌گرته‌وه‌." 

له‌ درێژه‌ی نوسینه‌كه‌یدا ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌دات "هه‌رچه‌نده‌ سه‌ركرده‌كانی (ته‌حریر شام) رێگریان له‌ توركیا نه‌كرد بۆ دانانی سه‌نته‌ری چاودێری له‌ ده‌روبه‌ری ئیدلیب، به‌ڵام بێزاربون له‌و ئه‌و گروپه‌ ئۆپۆزسیۆنانه‌ی كه‌ توركیا پشتیوانی لێده‌كردن و بۆ رازیكردنی توركیا ئه‌جێندای دژه‌-كوردیان هه‌ڵگرتبو". ده‌شڵێت "ئه‌بو موحه‌ممه‌د جۆلانی به‌رپرسی (ته‌حریر شام)، دوای جێگیربونی حكومه‌تی ته‌واوی سوریا له‌و ناوچانه‌ی كه‌ گروپه‌كه‌ له‌ ئیدلیب كۆنترۆڵیكردبو، چڵه‌ زه‌یتونی گه‌یانده‌ توركیا و گروپه‌ ئۆپۆزسیۆنه‌كانی كه‌ توركیا پشتیوانیان لێده‌كات، جۆلانی پێشتر پشتیوانی (ته‌حریر شام)ی له‌ پلانه‌كانی توركیا بۆ پێشڕه‌ویكردن به‌ره‌و كورده‌كانی رۆژهه‌ڵاتی فورات ئاشكراكرد، دواتر لێكترازانی باڵی رادیكاڵی رێكخراوه‌كه‌ ده‌ستیپێكرد و ئه‌وه‌ش بوه‌ هۆی جیابونه‌وه‌ی ئه‌بو یه‌قزان ئه‌لمه‌سری ئه‌ندامی كاریگه‌ری رێكخراوكه‌" دوابه‌دوای ئه‌وه‌ جۆلانی، ده‌ركردن و ورگرتنی فتواو بڕیاره‌ دینیه‌كانی له‌لایه‌ن هه‌مو سه‌رچاوه‌یه‌كه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ كرد بێجگه‌ له‌ ئه‌نجومه‌نی گشتی رێكخراوه‌كه‌یان.

تاسته‌كین ده‌ڵێت "به‌پێی ژماره‌یه‌ك راپۆرت كه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ن له‌ ئێستادا به‌ شێوه‌یه‌كی كاتی توركیا هێزه‌كانی نیشتیمانی سوریا و (ته‌حریر شام) كۆده‌كاته‌وه‌، به‌وشێویه‌ دۆخی كاتی ئیدلیب ده‌پارێزێت" و ئاماژه‌ به‌و ده‌كات "ئه‌گه‌ر ئه‌م ئامانجه‌ بپێكێت، هه‌نگاوی دواتری، پاكکردنه‌وه‌ی چه‌كدارانی بیانی ئوغور و ئۆزبه‌كی و عه‌ره‌ب و قه‌وقازی ده‌بێت له‌ ریزه‌كانی (ته‌حریر شام)، له‌كاتێكدا له‌‌ كۆتا كێشمه‌كێشی نێوان جیهادیه‌كان، ئه‌و لایه‌نه‌ بیانیانه‌ی كه‌ به‌ گشتی له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان په‌یوه‌ندیه‌كانیان له‌گه‌ڵ توركیا به‌ باشی بپارێزن له‌كاتێكدا پشتگیری له‌ (ته‌حریر شام)راگه‌یاندوه‌، پارتی توركستانی ئیسلامی سه‌ر به‌ ئویغور و یه‌كینه‌كانی یه‌كبون و جیهاد له‌ ئۆزبه‌كستان و هێزی سه‌ربازی چیچانی به‌ پێشه‌نگی موهاجیرین و ئه‌نسار (هێزی په‌نابه‌ران و پشتیوانان) راگه‌یه‌ندراوێكیان سه‌باره‌ت به‌ چونه‌ ناو ریزه‌كانی (ته‌حریر شام)بڵاوكرده‌وه‌.

له‌كاتێكدا خالید ئه‌لخه‌تتاب رایگه‌یاند، "به‌رپرسانی ئاسایشی سه‌ر به‌ (ته‌حریر شام) له‌ داره‌تزا له‌ رۆژئاوای حه‌له‌ب، رایانگه‌یاندوه‌، زیاتر له‌ 30 هاوڵاتی زۆریانلێكراوه‌ ئه‌و ناوچه‌یه له‌ ماوه‌ی 24 كاتژمێردا به‌جێبهێڵن، ئهو هاوڵاتیانه‌ له‌نێویاندا كه‌سانی ئه‌كادیمی و چالاكوان و رۆژنامه‌نوس و كارمه‌ندانی حكومی و هه‌ندێكیشیان له‌گه‌ڵ پۆلیسی فیدراڵی سوریا سه‌ر به‌ هێزی سه‌ربازی سوریا كرایانكردوه‌، رویان له‌ عەفرین كردوه‌، كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی هێزه‌كانی سوریای ئازاد-ی سه‌ر به‌ توركیادایه‌."

تاسته‌كین نوسیویه‌تی "سه‌خته‌ پێشبینی ئه‌و ده‌ستپێشخه‌ریه‌ی ئه‌مدواییه‌ی جۆلانی بكرێت كه‌ ئایا چۆن چیرۆكه‌كه‌ی ئیدلیب ده‌گۆڕێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ شتێكی مسۆگه‌ره‌ كه‌ زیاتر دابه‌شبونی باڵه‌ رادیكاڵه‌كانی ناو (ته‌حریر شام) ته‌نزیمحوراس ئه‌لدین به‌هێزترده‌كات‌" و  "چه‌كدارانی داعش له‌و رێگه‌یه‌وه‌ ده‌توانن خانه‌كانیان فراوانبكه‌ن لێكترارزانه‌كانی (ته‌حریر شام) به‌ هه‌ل وه‌ربگرن. 

"له‌ ماوه‌ی دو ساڵی رابردودا، كاتێك توركیا نه‌یتوانی به‌ته‌واوی كۆنترۆڵی (ته‌حریر شام) بكات، هه‌وڵیدا لێكترازان له‌نێویاندا دروستبكات بۆ یه‌كه‌ی بچوكتر، (ته‌حریر شام) ده‌یتوانی زه‌مینه‌یه‌كی هاوبه‌ش له‌گه‌ڵ توركیا و ئه‌و گروپانه‌ی پشتیوانیان لێده‌كات بدۆزێته‌وه‌".

له‌كاتێكدا روسیا به‌ به‌رده‌وامی یادی توركیا ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ له‌ نه‌خشه‌كان لاده‌دات له‌ نه‌خشه‌ی رێگای ئیدلیب و پابه‌ندیه‌كانی به‌رامبه‌ر رێككه‌وتنی سوچی لایداوه‌.

له‌وباره‌یه‌وه‌ گورسێل ده‌ڵێت "راستی ئه‌نجامدانی كۆبونه‌وی داهاتوی هاوبه‌شانی ئه‌ستانا له‌ توركیا له‌ مانگی نیسان، پێشنیاری ئه‌وه‌ ده‌كات، پێش به‌رێوەچونی هه‌ڵبژاردنه‌كانی ناوخۆی توركیا، روسیا بۆ دروستبونی هێرشێكی گه‌وره‌ دژ به‌ (ته‌حریر شام) له‌ ئیدلیب فشار دروستناكات، چونكه‌ نایه‌وێت له‌ ئێواره‌ی هه‌ڵبژاردندا ئاكپارتی بخاته‌ دۆخێكی نه‌خوازرا‌وه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كارێكی له‌و شێوه‌یه‌ بۆی هه‌یه‌ ببێته‌ دروستبونی لێشاوێكی دیكه‌ی په‌نابه‌ران." 



نیشانەکردن :

#تورکیا #عه‌فرین #سوریا

Copyright © 2016 Xendan.org all rights reserved

designed and developed by AVESTA GROUP